Álxel Fole matinando su a chuvia -e se cadra nela…

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Fotografías de meu | Posted on 29-01-2010

Paco Pestana: o Cazador de Sombras

Posted by Xoán Abeleira | Posted in da serie "O creador no seu obradoiro" (El País), Fotografías de meu | Posted on 29-01-2010

De raparigo, en Peredo, parroquia da Frairía, Paco Pestana endexamais saía da casa sen unha aguillada de abeleira. “Coma os zahorís que embalsaman pozos coas súas mans, agochando das fontes o seu rumor”. Alí, entre os penedos da montaña, “a miña mai aprendeume o xeito de tratar coas cobras. Cando batía cunha, tocáballe a cabeza coa galla, e a becha ficaba paralizada un intre. Asegúrocho! Non sei qué carallo terá esa arbore mais o certo é que funciona.” O seu outro pasatempo preferido era cazar mouchos. E dos mouchos -cousa lóxica- pasou ás tebras. “Deume por persegui-la miña sombra, si, pero endexamais a apresaba! Supoño que por iso, co tempo, devín neste cazador de sombras…”

          Entrar no seu obradoiro de Lugo é coma entrar nunha mina. E velaí están agora: tódalas serpes, tódalas estantigas, tódalas criaturas fabulosas que, ó longo de tres décadas, Pestana enfeitizou. Aparentemente inmóbiles, si. Mais abonda con aloumiñalas un nada para que te chimpen ó cerebro ou te papen o corazón.

          No noso refraneiro, “quita-la cobra da silveira coa man doutro” é sinónimo de “guinda-la pedra e agocha-la man”. Pero Pestana non é deses. Dende os días nos que, en efecto, traballou nunha mina; dende os meses nos que participou na Revolución dos Caraveis; dende aquel ano no que formou “unha comuna libertaria na época de Arias Navarro”, Pestana é o que é: “un francotirador” ben franco, cuxa mor aspiración “é sentirme unha boa persoa”. Alguén “que camiña coas pantasmas”. Un energúmeno no senso bíblico. “Un animal, unha besta sen aparellar: calquera cousa” agás un tipo falso. Ollo prá súa traza de forzudo de circo, de cosaco, de xogador de rugby, e imaxínoo traballando co machado ou a motoserra su un cachón de estelas incendiarias. Lembro algúns dos xigantes do XX: Brancusi, Maiakovski, Pollock, Char. Penso nos superrealistas, capaces de loitar a puñazos pola honra de Lautréamont.

          A filiación de Pestana coas vangardas é obvia aínda que el se nega a falar de mestres ou influenzas. “En todo caso, de actitudes.” Para el, toda cousa e ser vivinte, toda manifestación da enerxía construtora e destrutora do cosmos é única. Poderiamos dicir, si, que as súas obras nos atraen coma os ídolos precolombianos, os poemas-obxectos de Duchamp ou as pezas de Niki de Saint Phalle. Mais de qué serviría iso? “De nada”, ten razón. O fundamental é abrirse en canal ante a Beleza e deixar que nos abrase. Por iso el mesmo rexeita definirse. “Porque evito calquera clasificación”. Coma moito, ó referirse a alguén co cal se identifica dalgún xeito sempre di: “Éche un puto apache!” Ou sexa: un salvaxe. Un guímaro. Un outsider. Todo o que el é.

          Hai moitos Paco Pestana dentro de Paco Pestana, abofé. O Pestana labrego. O Pestana leñador. O Pestana filósofo. O Pestana performer. O Pestana artista. Mais todos son o Pestana poeta. A Poesía: o milagre “pró que sempre me preparei; mais en min bulían tantas cousas que, ó final, a literatura se me quedou pequena”. A Poesía: “a mestura do insólito, das percepcións de carácter case paranormal coa propia biografía; trastorna-lo cotián para acada-lo extraordinario.” 

          Cruza-lo limiar do seu universo é máis ben como se internar nunha cova prehistórica. Se os xamáns do paleolítico recibían as súas visións no fondo das espenucas, Pestana, coma todo Rimbaud que ve, esculca as mensaxes que lle envía o inconsciente: o propio e o colectivo. Nese senso é un xamán. E todos eses espíritos que pacen no seu estudo son, nese senso, os seus animais de poder. Non as súas creacións, non: os seus aliados. Os tótems que achou nas súas viaxes do Aquén ó Alén.

          “A arte ha de ser coma un animal”, afirmou xa Aristóteles. E o poeta -engadiu Hughes- anda á caza dos seus poemas-animais. Os territorios de Paco Pestana son dous: un interior e outro exterior. E o primeiro non pode enxergarse sen o segundo. Daquela, ó serán, o condutor de ánimas lévame ó seu concello. O San Cristovo transgresor “e outros raros coma min” formaron unha asociación para defenderen o patrimonio da zona. Cabo duns sartegos prerromanos constato o que el ignora: que a cabeza destes apunta ó oeste, os pés, ó leste, para que así os mortos fiten cada día o sol nacente, símbolo do renacemento. Logo, en Vilabade, na igrexa que hai “a carón do pazo do derradeiro vicerrei de México”, o escultor sinálame “uns anxos decapitados polo Tempo” ou por algún deses “reumáticos cerebrais” que, segundo el, “aínda teñen os miolos sen rozar”. Todo está preto da casa paterna onde el traballa ó ventimperio cando non o fai no obradoiro da cidade. Os seus materiais son “tódolos que me engaiolan”. As súas ferramentas, “tódalas que se adapten á miña man e á miña cabeza”: un ollo de furacán.

          Percorrendo un deses carreiros nosos, incribles de tan fermosos, chegamos á capela de Soutomerille. A porta está forzada. Dentro, dous sartegos co escudo de Castroverde; restos de frescos; a cara dun Cristo naif; unha pía bautismal na que aniñan as loairas; mandalas de humidade. Fóra, “unha fiestra única na Península”, un catavís lambido polo sol. Secasí, o que Pestana quere amosarme “de verdade é un castiñeiro milenario”, o que realmente o conmove dese espazo druídico. “Fíxate: esta árbore leva tantísimo enraizada na terra que, máis que de madeira, parece feita de trollo.” Certo. Da metade para fóra, o cerne medrou dun xeito descomunal, conformando o animal tricéfalo que xa se adiviña nel, coma modelado en arxila. “Velaí tes xa a túa vindeira peza”, digo eu. E el, esmendrellado, dándome unha desas palmadas súas de fortachón bonachón, arrebólalle ás nubes: “Este castiñeiro… éche un puto apache!”     

(NOTA: Á espera de que a vindeira semana saia o de Teresa Brutcher, sigo a pendurar aquí os artigos anteriores da serie “O creador no seu obradoiro”, El País, Galicia. Na foto superior, de Xosé Marra, Paco Pestana a carón dun maniquí perante o portalón do seu taller en Lugo. Na inferior, de meu, parolando con Fole…)

 

 

 

Dickinson e Bartleby

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Fotografías de meu, Propostas culturais | Posted on 28-01-2010

 

Sinte un libro extraordinario de Wole Soyinka, Bartleby Editores está a piques de publicar unha escolma dos poemas de Emily Dickinson sobre o tema da morte. E, coma no caso da Plath, tamén esta vez tiven a sorte de colaborar no deseño da portada cunha foto de meu. Velaquí vos deixo a ligazón de Bartleby, verbo da tradución realizada por Rubén Martín, e os dous deseños que fixen eu prá portada:

http://pepopazsaz.blogspot.com/2010/01/emily-dickinson-poemas-la-muerte.html

 

 

Desfile de Pantasmas ou The Soldiers

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Ilustracións de meu | Posted on 28-01-2010

copyrights: x. a.

Dúas libélulas

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Érotique Féerique, Poemas propios | Posted on 28-01-2010

(Ilustración “Pinando” de X.A.)

Dúas libélulas copulando
A ras do universo do río
Esvoazan as ás asemade
Tecendo un único son

O cabaliño do demo
Cando a cobre unha volta
E outra volta no ar
Leva o seu talo adherido
Á cacholiña da poldra

Logo póusanse
Á par
Riba do envés dunha folla
Algunha póla
Ó garete
Ou un xunquiño anicado

E mentres ela se curva
O seu corpiño se prende
Ó devecer da corrente

Il ergue as ás fronte o ceo
Que os absoura arreitado

(De Animais Animais)

Déborah Vúkusic invocando o seu dáimon ou esconxurando os seus demos

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Fotografías de meu | Posted on 27-01-2010

  
Copyrights: Xoán Abeleira

A escisión das palabras (I)

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Artigos de La Opinión de A Coruña | Posted on 25-01-2010

Estráñame e non me estraña ren que, en medio de tódalas protestas que está a desatar o Decreto Feijóo, practicamente ninguén alce a voz pra falar dos problemas lingüísticos e psicolóxicos que iste podería ocasionar nos meniños. Estráñame porque, a fin de contas, e á marxe das outras cuestións que están a se debater, son iles, os cativos quen sufrirían en carne propia as consecuencias dise programa contrario a toda lóxica. Mais non me estraña tampouco porque se hai un lugar común aceptado masivamente no eido da educación é o de que os nenos canto antes e cantas máis linguas aprendan asemade mellor. Unha andrómena, ó meu xuízo. Igual cá de aseverar que Galiza é un país bilingüe de seu; que aquí non hai nin houbo xamais conflito lingüístico ningún.

            En todos istes anos que xa levo vivo, tan só coñecín unha persoa radicalmente contraria á educación plurilingüe: Claude Esteban (1935–2006). Un poeta extraordinario pero que –como incluso se afirma na súa entrada da Wikipedia– viviu cadora ‹‹dividido entre dous idiomas››. División que, penso eu, lle impediu afondar plena/mente en si mesmo e devir nun poeta completo.Esteban foi fillo de pai éuscaro e de mai francesa, e, por mor, en má medida, das terribles circunstancias históricas nas que houbo medrar (a Guerra Civil española, a Segunda Guerra Mundial, a invasión nazi) padeceu na nenez e na adolescencia unha ‹‹esquizofrenia lingüística›› que derivou nunha esquizofrenia real, patolóxica. Le Partage des Mots é o relato dise proceso: un libro que eu tiven a sorte de traducir hai xa vinte anos prá editorial Hiperión coma La heredad de las palabras. En realidade, o título alude a un abraiante fenómeno fluvial, “le partage des eaux”, “a escisión ou a partición das augas”,  que acontece, por exemplo, en L’Isle-sur-Sorgue, a vila natal de René Char, onde a corrente do Sorgue se fende en dúas, e, ás veces, mesmo flúe en direccións opostas…            Éme imposible resumir nesta columna todo o que Esteban expresa nise arrepiante ensaio verbo da nacenza/aprendizaxe da lingua e da poesía. Mais si podo compendiar o que il me contou de viva voz durante a semana que convivimos en Toledo, transvasando, colectivamente, un dos seus poemarios: En el último páramo. Tradutor il mesmo, Esteban falaba e escribía en varios idiomas, pero, como dixen, era totalmente contrario á educación plurilingüe, a ‹‹ese batiburrillo absurdo de palabras –confesoume en perfecto cervantino–, esa jerigonza que tanta gracia le hace a los mayores y tanto daño a los niños››, tipo –xa saben– “I love a morrer el gallego”.Esteban, como bo poeta e como bo tradutor, amaba fondamente as palabras e as linguas. Pero, como bo poeta e bo tradutor, coidaba que as palabras son ‹‹o celme das cousas››; que ise celme está condensado en cadansúa lingua dun xeito distinto, e que, daquela, os pais debían transmitilo nunha soa lingua: a diles. Ou sexa, a do seu país ou a do país onde esa familia estea integrada, xa que nun país normal a lingua dunha familia adoita ser a dise país (Alemaña, China ou Brasil), ou, cando menos, os seus fillos han de estudar forzosamente no colexio a lingua do país ó que esa familia emigrou. Non si?

No caso de Esteban, iste tivo que facer a súa carreira en francés –quitadas as materias de grego, latín e inglés, idiomas que tamén aprendeu–, aínda que na casa falábanlle e il falaba en dúas linguas: francés e castelán. Mellor dito: Esteban empregaba esa absurda, si, perigosa mesturanza que gozaba do beneplácito dos adultos, convencidos de faceren o axeitado. Mais iso, a un neno coma aquil, que devecía polo senso, polo ritmo, pola cor e polo sabor dos vocábulos, e que, coma calquera neno, precisaba nomear os seres e os obxectos do mundo pra aprehender así as realidades da Realidade, lle provocou unha grecha mental, un desacougo e mesmo un pánico terrible a que os seus compañeiros o tivesen por un estranxeiro, un cativo fóra-do-normal. Pra il, por exemplo, un limón ‹‹era amarillo, non jaune››, pois, pra il, o adxectivo amarillo, ‹‹con esa i y esa elle›› era o que mellor condensaba a idea “marelo”. Secasí, un garfo ‹‹era une fourchette non un tenedor››, pois o substantivo fourchette, ‹‹con esa ch y esa doble tt›› reproducía á perfección o feito de pinchar un anaco de carne ou de peixe. E así todo.

Os seres e os obxectos que Esteban coñecía eran, xa que logo, no seu cerne, no fondo da súa mente e do seu corazón, quer franceses, quer españois. Il, abofé, comunicábase cos demais, pero, no seu cerne, no fondo da súa mente e do seu corazón, sentíase esnaquizado, e, daquela, falso, cando escribía ou cando falaba dos seres e dos obxectos, pois a metade dos conceptos que expresaba non se correspondían cos termos cos que il os identificaba, cos que il os sentía. Unha dobrez espantosa pra un rapaz que arelaba ser un auténtico poeta: alguén capaz de transmitirlle ós demais as verdades da existencia dun xeito verdadeiro…

Cómpre ler o libro de Esteban pra entender o proceso que, ano tras ano, acabou provocándolle, xa na vintena, unha depresión tan grave que o sumiu na parálise e na mudez: a súa incerteza con respecto a si mesmo, á linguaxe e ó mundo chegara a tal grao que il se vía incapaz de realizar o seu mor desexo: crear pra recrear(se). Ser feliz pra ser. Eu mesmo, daquela, cando lle oín relatarme a súa doenza, denantes de traducir o seu libro, non cheguei a comprendelo a feito. Mais logo de ler o ensaio, e, sobre todo, arestora, logo de ser pai e de coñecer moitos casos semellantes ó seu, creo que Esteban tiña razón –como tentarei demostrarlles a vostedes o vindeiro luns.

Canción da Bubela

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Sen clasificar | Posted on 24-01-2010

Por pura casualidade -ou guiado polo azar obxectivo- dei hoxe cun documento esquecido no cabo do meu ordenador: RESIDUA. Refugos, textos rexeitados ou que non atoparon o seu sitio en libros anteriores coma Identidades ou Animais Animais. Entre iles estaba esta “Canción de la Abubilla”. Ben sei que non é máis ca unha vella “cancionciña”, entre rimbaudiana e lorquiana, talvez esotérica de máis, e por iso xamais a incluirei nun libro. Mais pra min é importante, pois durante anos recorrín mentalmente a ela en momentos de desesperanza, como se for a miña “canción de poder”, a miña “canción xamánica”….

 

Abubilla

 

CANCIÓN DE LA ABUBILLA

 

¡Despierta, corazón, despierta!

La Reina ha concebido en sueños

 

(¡Alerta, corazón, alerta!)

un sol de sal perecedero.

 

Acepta, corazón, acepta

la sed que entrañan tus anhelos.

 

Paciencia, corazón, paciencia

y el Rey te entregará su cetro.

 

 

abubilla-andillaweb

 

 

 

Poetas haitian@s en El Cultural

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Artigos alleos, Propostas culturais | Posted on 24-01-2010

portada_gr

 

O suplemento El Cultural dedica a portada desta semana a René Depestre e outr@s poetas haitian@s:

http://www.elcultural.es/version_papel/LETRAS/26495/Haiti_como_inventar_un_pais

http://www.elcultural.es/version_papel/LETRAS/26504/Versos_de_Rene_Depestre_y_otros_poetas_haitianos

Tamén trae outros artigos interesantes, como a reseña, dabondo boa, que fai Luis Antonio de Villena sobre a biografía de André Breton escrita por Mark Polizzotti, e na que Villena di, entre outras cousas: <<Breton fue un hombre apasionado y enérgico (…) que soñó siempre con una poesía nueva, hirviente de palabras, que no tuviera que ver con “el mundo literario” sino con la vida misma vivida con verdad, libertad y pasión absolutas (…) con “transformar el mundo, cambiar la vida [Rimbaud], remodelar el entendimiento humano [esprit: mente y espíritu] de arriba a abajo>>. Secasí, estou de acordo con Juan Malpartida, que prefire, coma min, o libro de Anna Balakian sobre André Breton, mago del surrealismo, publicado por Monte Ávila editores e que aínda se pode atopar en Internet.

Sobre outros libros recente vencellados co Superrealismo, podedes ver o artigo que escribín pró Babelia d’El País aquí:

http://www.elpais.com/articulo/ensayo/cajas/conservar/fuego/elpepuculbab/20090905elpbabens_4/Tes

Por último, velaquí vos deixo istes

Versos de Jacques Roumain

áfrica he guardado tu recuerdo áfrica
estás en mí
como la astilla en la herida
como un fetiche tutelar en medio de la aldea
Haz de mí la piedra de tu honda
de mi boca los labios de tu llaga
de mis rodillas las columnas rotas
de tu humillación
Sin embargo
no quiero ser más que de vuestra raza
obreros campesinos de todos los países…
obrero blanco de Detroit peón negro de Alabama
pueblo innumerable de las galeras capitalistas
el destino nos yergue hombro con hombro
y renegando del antiguo maleficio
de los tabúes de la sangre
pisamos los escombros de nuestras soledades
Si el torrente es frontera
arrancaremos al declive su cabellera irrestañable
Si la sierra es frontera
romperemos la mandíbula de los volcanes
que refuerzan las Cordilleras
y la llanura será la explanada de la aurora
donde reunir nuestras fuerzas descuartizadas
por la astucia de nuestros amos
Como la contradicción de los rasgos
se resuelve en la armonía del rostro
proclamamos la unidad del sufrimiento
y de la rebelión
de todos los pueblos en toda la superficie de la
tierra
y mezclamos el cemento de los tiempos
fraternales
en el polvo de los ídolos.

De Bois d’ébéne (1944; edición póstuma)- Versión en español: José M. Valverde. Jacques Roumain nació en Puerto Príncipe en 1907. Fue asesinado en plena lucha política en 1944. Sus obras consideradas maestras, como Bois d’ébéne y Gouverneurs de la rosée, se editaron poco después de su muerte y revelan instancias sensibles de la historia y la cultura hatianas.

O paraugas

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Relatos de meu | Posted on 23-01-2010

Babuñaba. No medio desa mera-mexadeira propia dalgunhas mañás do outono coruñés. Il levaba aberto o paraugas vermello e negro, con choliña de parrulo, a xeito de mango, que mandara facer ex profeso nalgures… Catro Camiños, nunha tenda que xa pechara. De feito, viña lembrando cómo, unha media hora antes, en chegando á Rúa Nova,  Paulino exclamara: “Qué bo, iste paraugas!”. “Si”, retrucara il, “éche grande dabondo… pensado xustamente pra cubrir unha parella”.

Serían xa… contra as dúas? Ó cruzar a Praza da Leña oíu unha voz lene: “Perdoa, tes lume?” Il asentiu coa cabeza, sen levantar a ollada, coidando como ía tan só en chegar á casa, paparse outra pastilla e meterse na cama axiña, a fin de matar, tamén ise serán, outra parte do día. Sacou un dos tres chisqueiros que sempre carrexaba no peto do abrigo e decatouse, iso si, de que a chama era mínima, apenas quedaba gas… cando ocorreu aquilo. A muller debeu de fixarse nise anel de prata, adobiado cunha runa, que il aínda lucía no dedo medianiño mentres sentía… aquilo. Novamente aquilo: un arrepío que o estarreceu ó longo do espiñazo, ó notar o contacto dela, mentres esta lle acubillaba con dozura a mao, conformando unha paréntese, se cadra unha buguina, outra clase de paraugas, nas súas.

O xesto, abofé, non tiña a menor importancia, ninguén o apreciaría. Pero il… Aquela era a primeira vez en… cánto, cánto tempo?… catro, cinco anos que alguén… non xa unha muller senón alguén, unha persoa lle acariñaba a mao.

 

 

escultura-los-paraguas-del-griego-yorkos-songolopuolus

(“Inéditos con firma”, suplemento Luzes, El País, 22 de xaneiro do 2010. A versión publicada aquí -a orixinal, en realidade- é, xa que logo, distinta da que apareceu no xornal.)