A *******, que ….. ai!

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Poemas alleos, Sen clasificar, Vídeos | Posted on 31-07-2010

Poetas albiscados: Miguel Hernández

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Artigos de La Opinión de A Coruña | Posted on 25-07-2010

Aí atrás lemos en El País que, consonte o delegado do servizo de información e investigación da Falanxe en Orihuela, o poeta Miguel Hernández era “un elemento peligrosísimo y despreciable por (sic) todos los buenos españoles”. Iso coidaban il e os que coidaban coma il. Mais eu nunca lles fun moi bo nin tampouco moi español. Por iso talvez, se cadra, sempre dei en pensar o contrario cós falanxistas. A obra de Miguel Hernández, indisolublemente unida á súa vida, igual cá de Rimbaud, a de Lorca ou a de Neruda, foi unha das miñas afeccións ó longo da adolescencia. E, a diferenza dos golpistas, eu tiña a Hernández por un cor exemplar, un modelo a seguir. 

            Durante iste ano en que estamos a festexar o centenario do seu nacemento viñéronme á memoria moitas das lembranzas que conservo verbo dil. Unha delas en especial.

            A principios dos anos oitenta aínda cheiraba a transición nas rúas de Orihuela. Os paneis de anuncios xigantes amosaban as facianas de Fraga, de Suárez, de González. Os muros das casas caleadas berraban as súas pintadas pedindo amnistía, xustiza, liberdade. E alí, na Oriola valenciana, as máis delas estaban cubertas con debuxos e con versos en honor do seu poeta.

            Eu viña en tren dende Alicante, sucando o mar de hortas, após visitar ex profeso aquela campa ateigada de poemas que agochaban o nome do defunto. Eu viña en tren dende Madrid onde algúns meses antes, nunha homenaxe da parroquia do meu rueiro, sentira recitar ó pastor de nubes a súa “Canción do esposo soldado”, cunha voz impresionante, rescatada dos arquivos de Radio Nacional. Eu viña de ler durante anos tódolos libros de e sobre o poeta que, a modiño, ían saíndo. Eu viña incluso de baterme a puñadas cun rapaz da miña idade que, nunha daquelas reunións que adoitabamos ter no salón da casa de Belén Gopegui, se atreveu a insultar isoutro pai de meu chamándoo “inculto e ordinario” (vinganza da que ás veces, só ás veces, me arrepinto).

            A casa de Miguel Hernández estaba pechada a cal e canto. Malia a súa sona crecente, nada nela facía presaxiar que algún día deviñese nun museo. Mais dixéronme que un home podería ensinarma a cambio dalgún diñeiro: xusto o que eu non tiña.

Metín as maos no peto, calculei cánto había de darlle pra non quedarme tirado e fun buscar o guieiro. Un home ben amable que, a todas luces, estaba tan enganchado coma min á lírica do hortelano. Aínda vexo con absoluta claridade a luz do patio traseiro que dá á aba dise outeiro rochoso pola que o neno Miguel gabeaba canda as cabras. Aínda sinto a penumbra mofenta na que aboiaban os antigos, escasísimos obxectos que adobiaban o casopo. Aínda noto a emoción a calarme ata os miolos…

            Pra rematar a visita, o home levoume á estancia estrela desa humilde morada que outrora foi tida por unha casona rica. “La habitación de Miguel” estaba aínda máis escura có resto do seu, e ó entrar naquela negrume tiven a sensación de asomarme á súa tumba. O home achegouse á fiestra e abriu as contras a feito: o sol cegoume de golpe co resplandor da súa túnica anxélica. Morte e Resurrección.

            Esmuxicando, cos ollos nesgados polo gume do mediodía, dei en enxergar unhas táboas podres, amoreadas sobre a colcha da cama. “¿Y eso? ¿Qué es?” “Venga, acérquese más… Acaba de llegar. Es usted la primera persona que la ve…”, díxome o home como falando dunha muller ou dunha obra de arte. “Es la caja de Miguel.” “¿Cómo la caja?”, preguntei. “La caja, sí…”, o mísero ataúde, feito de táboas estreitas de pino, no que meteran o corpo ensumido do poeta no Cárcere de Alicante, o 28 de marzal de 1942. “Acérquese… Fíjese… Aún se ven algunos trozos del traje adheridos a los tablones…”, comentou o fulano con toda tranquilidade. Mais eu afastei a ollada daquela reliquia santa: era moito mesmo pra min, mitómano perdido.

         De súpeto sentín ou imaxinei o cheiro a descomposición que había no cuarto e saín disimulando dil, mentres o home corría tras miña a contarme que Josefina Manresa, a muller de Miguel, por fin conseguira reunir os cartos necesarios pra mercar “un ataúd como Dios manda” no que volver a soterrar aquiles ósos que, ai morte namorada!, ben poucos días apertaron os seus brazos; aquelas tiras de pel que, dous anos antes cós seus, percorreron os beizos da nosa Maruxa Mallo…

Layla

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Traducións, Vídeos | Posted on 23-07-2010

 
 

What’ll you do when you get lonely
And nobody’s waiting by your side?
You’ve been running and hiding much too long.
You know it’s just your foolish pride.

Layla, you’ve got me on my knees.
Layla, I’m begging, darling please.
Layla, darling won’t you ease my worried mind.

I tried to give you consolation
When your old man had let you down.
Like a fool, I fell in love with you,
Turned my whole world upside down.

Chorus

Let’s make the best of the situation
Before I finally go insane.
Please don’t say we’ll never find a way
And tell me all my love’s in vain.

Chorus

Qué farás cando te atopes soa
E non haxa ninguén ó teu carón agardando?
Levas demasiado tempo correndo e agochándote
Por mor do teu orgullo tolo.

Layla, velaquí me tes de xeonllos,
Laya, cariño, pregándote.
Layla, por qué non alivias a miña mente apesarada?

Eu fixen por consolarte
Cando o teu vello te abandonou
E namoreime de ti coma un parvo,
Trastrocando todo o meu mundo.

Layla, vexamos o bo da situación
Denantes de que tolee de todo.
Por favor, non digas que xamais a
charemos unha maneira
De aquelar o noso, que o meu amor é en van.

Layla, Layla, Layla….

Esa voz

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Estelas | Posted on 22-07-2010

Pra sentir esa voz –ou esas voces- coa que desexo escribir, hei deixar de pensar. Ser Cezanne, que escribiu: “Cando comezo a pensar, escarallo todo.” E Cartier-Bresson, que sempre citaba esa frase ó falar do “instante decisivo”.

En galego, coidar ten tres significados: matinar/barrenar, maxinar e coidar, stricto sensu. O único realmente necesario pra crear é o terceiro: coidar/fitar o que fas e coidarte/fitarte.

Sei de moit@s compañeir@s que, denantes de escribir un poema, un libro, pénsano, planifícano, estrutúrano… escarállano. Pois a premeditación é  a antítese da meditación. E crear é outro xeito de meditar.

Meditar non é reflexionar senón xusto o contrario: observar o pensamento sen identificarse con il. E se cadra a escrita automática que buscaban os superrealistas sexa iso: observar o pensamento e plasmalo coma tal. Pra sentir esa voz… coa que desexamos escribir… cómpre, se cadra, deixar de desexala… cesar de arelar… 

P.S. Berger definiu a Cartier-Bresson coma “un anarquista budista”. Se a iso engadimos que o fotógrafo/pintor foi denantes de todo superrealista… qué máis se pode pedir!!!

“Terra Berger”, por Tono Galán

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Recitais, Vídeos | Posted on 20-07-2010

TERRA BERGER from MrEIDANPELIS on Vimeo.

Vive smith, vive l’anarchie

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Comentarios fóra de lugar, Propostas culturais, Vídeos | Posted on 19-07-2010

Sabía eu que a Patti Smith, criatura adorable/adoradora do Guernica, non se lle podía pasar a data de onte… Fun eu “o tolo” que berrou “Viva a República!” mentres ela rendía homenaxe ás vítimas da represión fascista -aínda que o quería berrar de verdade era “Vive l’anarchie!”, o lema da pintada su a cal ela se fixo fotografar nos anos setenta-, como tamén fun eu quen berrou, cando ela pediu desculpas, en galego, por non falar galego: “Non te preocupes, Patti! Eiquí a metade da xente tampouco o fala!”…

Patti estivo marabillosa, coma sempre, malia ser xa unha sexaxenaria. E mesmo por un intre -ou varios, como dixo Antía Otero, que andaba por alí co seu sorriso, igual que Héctor, Ana, Déborah… – Smith volveu ter trinta anos: outside the society. Coma hoxe, coma sempre.

P.S. Naturalmente, Smith xa non ten idade pra rolar polo chan flipando, delirando, improvisando coma unha posesa. A súa cólera, ademais, deveu en “furor e misterio”, en carraxe serena. Mais cómo cuspe esa muller! Cómo cuspe… aínda!

 

Rosa(lía), a flor rota

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Artigos de La Opinión de A Coruña | Posted on 19-07-2010

Siempre escondido en mi pecho

cierto secreto guardé…

 

O primeiro poema do primeiro libro de Rosalía de Castro (1837-1885) titúlase “Un desengaño”. Con il quixo principiar, a mantenta, o poemario La flor (1857), un volume escrito en castelán –a única lingua recoñecida como tal pola España de entón–, e que, malia o seu gran interese, foi, ata o de agora, máis obviado ca estudado. Algo moi a lamentar, xaora. Pois se é certo, na lírica moderna, que o primeiro poema, o primeiro libro dun/ha autor/a adoita conter o xermolo das súas Obras completas, cómpre decatarse de que, tamén niso, Rosalía foi unha adiantada.

         O tema claramente autobiográfico –si– que reitera, de cabo a cabo, La flor “rota”, a flor seca”, vinculado ó símbolo do seu título e asemade ó nome da súa creadora; “el rudo penar” sen dúbida ningunha experimentado pola Rosa, que con ise libro tentou en van esconxuralo, é o seguinte: unha moza cuxa “sien temprana (…) se hundía/ entre acerbos pesares” coñece o amor breve (“un día”, un “año de gloria”) pero intensísimo, “la voz [encantadora] de un hombre” (tamén poeta, a xulgar por algunhas insinuacións que contén a obra), quen, “lleno de dulzura y de armonía”, devólvelle a ilusión pola vida, “disipando la tétrica amargura/ que robara mi calma”; mais, ó traizoala e abandonala aquil, a moza perde definitivamente toda fe, toda esperanza; o desengano amoroso devén crise relixiosa e existencial que, esnaquizándoa (de aí os “fragmentos” do tremebundo, cuarto poema), condenándoa a unha soidade perpetua, súmea “en la nada del no ser”. Nunha vida sen vida cuxo lema será, a partir de entón, “padecer y morir”.  

         De feito, o aspecto máis salientable desta agonía prevista por unha rapaza de apenas dezanove, vinte anos, é o da súa tripla madureza: formal, intelectual e, máis abraiante aínda, emocional. Madureza por non dicir vellez (“la vejez del pensamiento”), a respecto desta última. Pois, se ben o que achamos en La flor son os laios dun corazón moi novo, o dó metafísico que iste manifesta é tan, tan fondo e resulta tan, tan verdadeiro –unha das claves da empatía que provocan arreo os textos da refundadora– que semella o dó dunha alma vellísima, cansa xa do ciclo da existencia: a súa “larga historia” (!).

         Abofé, non hai poeta abrollante que non lamente os “tristes despojos” dos seus “amores” (en plural, como escribe, xa niste estadio iniciático, Rosalía). O que non é habitual é que o faga –ou que o dea en facer– sentindo o absoluto fastío espiritual, a gravísima caída no baleiro que revela de Castro niste libro. “La oscuridad –di a rapaza, entre un cento de frases semellantes– de mi existencia muerta.

         Na base do poema “Un desengano” está, xaora, o mito de Penélope e Ulises, só que nil o home non volve nin a muller espera ó final que volva. Por iso tamén podemos ver a súa protagonista, invertendo outro mito, coma unha Eurídice defraudada de todo, errando sen esperanza ningunha pola beira de aló da Lagoa do Esquecemento. Ou sexa: igual que Eurídice despois de que Orfeo tentara rescatala do Averno inutilmente…

         “En las riberas vagando/ de la mar, las verdes olas/ mira Argelina, y contando/ las horas que van pasando/ vierte lágrimas a solas.” A destacar desta estrofa inicial a mestría coa que están enfiados os seus versos de dobre lectura (“desa mar, as verdes ondas/ olla Argelina, e contando”, por exemplo). Que a palabra imán desta –insisto– primeira estrofa do primeiro poema do primeiro libro de Rosalía sexa “lágrimas”. E tamén que o nome da protagonista teña as mesmas sílabas có da autora: Ar/ge/li/na, Ro/sa/lí/a.

           Nome, por certo, de escolla ben curiosa. Nome ligado ó de Argel, que significa “a natural”. Nome que quizais Rosalía elixiu debido ós escuros cabelos (escura fasquía, escuro ánimo?) da(s) protagonista(s) do libro. Nome propio dunha moura. Nome que, consonte o esoterismo, acae a unha muller “de xacer emotivo, quen se expresa por medio do ideal, do xenial e do casual; quen ama a experiencia e o saber; quen gusta de sentirse retribuída; quen é consecuente e dilixente; quen se expresa na calidade, comodidade e utilidade do atavío persoal; quen gustosa se prestará a mellorar a vida doméstica e social; quen arela tanto acompañar como ser acompañada; quen posúe unha mente de pensamento convincente; quen se manifesta coma pensadora de alta responsabilidade moral, de espírito conservador no tocante ós costumes, á cultura e ó folclore, e con moito apego á vida da comunidade; quen ama, educa e embelece non tanto no seu propio ben coma no dos demais…”

         O motivo do poema é, xa que logo, o do abandono (masculino e, coma pouco, por segunda vez, no caso de Rosalía). A historia transcorre na negrume. Argelina está á beira do mar, agardando que volva o seu amante, o cal lle prometeu tornar ó día seguinte. Mais pasa a noite, chega o día e “el bien que ansiosa esperó” non volta. Daquela, Argelina despídese da orela como se o fixer da súa vida, con versos case que idénticos ós que empregará máis tarde de Castro pra despedirse da Galiza: “!Adiós, ventura de un día!/ !Adiós, delicia soñada (…) Ya nunca más te veré!” E, tras tornar cas súa, coma a muller da serie lírica de Campás de Bastabales após encontrarse, tamén de noite, co seu ben segredo, “olvidada/ (…) de su amante/ y postrada,/ no resistió su dolor.// Encerrándose en la tumba/ tanta belleza en un día/ nadie pensó que moría/ de un desengaño de amor.

          Vinte e tres anos despois, cinco antes de que lle chantasen outra cruz infame, Rosalía de Castro inclúe en Follas novas (1880) o poema XXII “do íntimo”, o cal non pode senón lembrarnos o que abre La Flor: “Lévame a aquela fonte cristaíña/ onde xuntos bebemos/ as purísimas auguas qu’apagaban/ sede d’amor e llama de deseios./ Lévame pola man cal noutros días…/ Mais non, que teño medo/ de ver no cristal líquido/ a sombra daquel negro/ desengano sin cura nin consolo/ qu’antr’os dous puxo o tempo.” E, cabo dil, o resto das dores e das cóleras daquiles “amores toliños”, daquiles “negros amores”, daquiles “amores cativos”. A “sombra tristísima, indefinible y vaga/ como lo incierto” que “siempre ante mis ojos va/ tras de otra vaga sombra que sin cesar la huye,/ corriendo sin cesar”.

         Ah si… Así de evidente o deixou gravado Ela pra quen o queira ver: “Tú de otro, y de otra yo (…) ¡Oh mundo engañador!”

 

Instant Karma (fotos móbiles II)

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Fotografías de meu, Propostas culturais | Posted on 17-07-2010

un
dous
tres
ó dereito
e
ó revés
Fotos móbiles tomadas na exposición
“A interpretación dos soños”
de Jorge Molder,
na Fundación Luís Seoane
Copyrights: X.A.

A fraga de Rosalía

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Comentarios fóra de lugar | Posted on 16-07-2010

O mundo do crítica rosaliana é un mundo ben raro e enrarecido, no que os estudosos poucas veces coinciden en algo, e no que, pola contra, se mesturan as posturas máis extremas respecto a todos e cada un dos aspectos que conforman a obra estudada. A diverxencia é tal que, cando un intenta entrar nesa fraga, as ramaxes que foron guindándose os que se internaron antes ca il non lle deixan ver o bosque, e, daquela, un síntese tentado de prescindir de todas elas e ir directamente á fonte. Pra que a paixón non o obnuvile tamén a il…

            Dicir, por exemplo, que de Castro non foi unha gran poeta amorosa (Marina Mayoral) é case como negar a capacidade poética da nosa escritora; non só porque o amor é un dos temas fundamentais, stricto sensu, do seu corpus senón porque, abofé, de Castro escribiu algúns dos mellores poemas de amor da nosa literatura. Mais afirmar, pola outra banda, que de Castro foi a poeta máis moderna do seu tempo, mesmo por riba de Verlaine e de Rimbaud, de Dickinson e de Whitman (Francisco Rodríguez), é igual de desaxeitado, e de inxusto. Por iso…

            Cumpriría que as novas xeracións de críticos fixesen por achegarse á obra de Rosalía do xeito máis obxectivo posible, isto é, deixando a un lado os prexuízos poéticos, políticos, morais, relixiosos… cos que todos, nunha ou outra medida, nos achegamos a ela. Talvez así, enchidos dun respecto, mesmo dun amor, si, que non ten por qué cegarnos, descubramos que Rosalía foi unha poeta enorme, xaora, mais non a Raíña das Marabillas que algúns quixeramos que for.  

Cemiterio da Adina (extramundi)

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Poemas propios | Posted on 14-07-2010

 Eiquí apadumaron os seus ósos

Pra logo os desengadar

 

Mais ficou o seu cor

Enherbando Ningures.