“As primeiras comuñóns” (fragmento dun ensaio sobre Rimbaud)

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Ensaios | Posted on 30-11-2010

As primeiras comuñóns”, pola súa banda, é un extenso poema dividido en nove partes,[1] o cal xa indica a importancia -e a influencia negativa- que ise suposto “ritual iniciático” tivo pra Rimbaud.[2] A primeira estrofa retoma o tema que estabamos a analizar, só que esta vez sen dengues: «Mira que son estúpidas estas igrexas das vilas,/ onde quince horrendos cativos», asexados pola Virxe e algún ca outro «santo disecado», escoitan as prédicas do catecismo («as divinas garuladas») por boca dun «corvo grotesco».

            O poema, dun lirismo tan atroz, tan novidoso e radical que aínda hoxe nos abraia, é demasiado complexo como pra abordalo enteiramente aquí: de feito, il só xa dá pra un ensaio, tanto pola temática que aborda coma polo estilo con que o fai. O que máis nos interesa salientar niste momento é a “doenza” que, «a véspera do Gran Día», se apodera da nena protagonista. Esa vítima das «misticidades grotescas», das «boas obras embrutecedoras», tan semellante a moitas das mulleres reais e ficticias do século XIX que padecían “dos nervios” ou de “histeria”, segundo o diagnóstico das súas familias, dos seus maridos e dos seus médicos…

            «Morro…», di a rapariga sobre a fronte da cal, ó día seguinte, «Deus fará nevar auga bendita».[3] A protagonista está posuída, a todas luces, por unha intensa ardentía espiritual -que contrasta coa frialdade das ensinanzas que recibe, esa neve divina. Mais tamén está posuída polo deus «vencedor», quen non só «vai embebendo a modiño a súa alma», senón apoderándose do seu corpo (as «virxindades presentes e futuras», a cambio das cales «ela morde as frescuras da túa Remisión») e apoderándose tamén da súa mente. Pero o que a rapaza non sabe, ou non dá en comprender de todo, é que está posuída, mormente, por unha paixón carnal, sexual. Unha “quentura” que nin sequera os «perdóns» de «Adonai» ou da «Raíña de Sión, máis xeados cós lirios de auga», apagan. Por iso, cando «os enlevos místicos rompen ás veces…/ e chega entón a pobreza de imaxes», chega l’ennui, a gaiota sinte «curiosidades vagamente impúdicas» que «axotan o soño de castas azulidades»,[4] e sorpréndese a si mesma guichando, tentando descubrir qué diaños hai debaixo do «pano co que Xesús vela a súa nudez».

            A rapaza, coa «alma agoniada e coa fronte/ afundida na almofada que afuracan os seus berros,/quere prolongar os supremos lampos de tenrura/ e babea…».[5] Pero o certo é que a cativa «xa non pode máis››. Reméxese, ‹‹arquea/ as cadeiras e abre cunha mao a cortina azul/ pra que un chisco do frescor da habitación/ entre por debaixo das sabas, ata o seu peito e o seu ventre aceso…»

            O drama aquí exposto era un drama que, xa daquela, no último cuarto do século XIX, denunciaran e denunciarían un sen fin de poetas, novelistas e dramaturgos (tanto homes coma mulleres). Mais, por moito que lera Rimbaud, non deixa de abraiarnos o feito de que un rapaz de dezasete anos tivera acadado non xa semellante dominio literario senón unha finura psicolóxica tal como pra expresar a represión anímica e sexual que a sociedade civil e relixiosa da época impoñía a todos os seus membros, e cómo esta se manifestaba dun xeito especialmente tráxico na nenez e na adolescencia, ata o punto de anular e “perverter”, nalgúns casos, toda a súa personalidade.

            Por outra banda, Rimbaud, ó escribir iste poema, semella responderse a si mesmo, cando na parte VII (se) pregunta: «Quén cantará [ou sexa, quén se atreverá a criticar en voz alta] estas languideces[6] e estas piedades inmundas (…)/ oh sucios tolos que co voso divino oficio deformades aínda o mundo,/ cando á fin a lepra devore este corpo lene?»

            A alusión á lepra non é gratuíta: Rimbaud ve, en efecto, todos ises «nós de histerias» reprimidos coma unha “enfermidade contaxiosa” que se vai transmitindo -e que a sociedade enteira vai transmitindo- de xeración en xeración. Unha doenza conxénita, que pasa de pais a fillos e, peor aínda, de amantes a amantes. Pois ise é o senso obvio das dúas últimas partes do poema, onde a nena, xa unha muller “adulta” (se é que unha persoa coutada dise xeito poder chegar a ser adulta), confésalle ó seu marido -seguramente imposto- a súa desolación:[7]

 

Sabes que veño de matarte? Apodereime da túa boca,

do teu corazón, de todo o que se pode ter, de todo o que vós tedes,

e agora estou enferma: Ai, quero que me deiten

entre os Mortos abeberados coas augas nocturnas!

Eu era unha nena, e Cristo luxou os meus hálitos.

Il encheume ata a saciedade de noxo!

 

Aínda máis: Rimbaud, dándolle un xiro radical á moralidade da época, ve a antiga relación da rapaza con Cristo coma un acto de prostitución. O amor carnal, a sexualidade non é un pecado, tal e como afirma a Igrexa. O que é un pecado contra natura, o que é unha auténtica inmoralidade, é corromper así a alma dunha nena ou dun neno. Vosoutros, os homes -di a noiva macelada-,

 

non vos decatades de que a máis namorada

é, baixo a súa conciencia de terrores innobres,

a máis prostituída e a que máis sofre…

 

Os «sucios tolos» -está claro- fixeron ben o seu traballo: conseguiron que a rapaza crese pra sempre que «a inclinación que sentimos por vós é un erro», aínda que tamén é consciente de que «o meu corazón, a miña carne enlazada á túa carne/ formigan por culpa do bico pestilente de Xesús!».

            A partir desa noite, marido e muller xa non serán máis cá «alma podre» (ela) e a «alma desolada» (il), outras dúas vítimas das «túas maldicións». Cada vez que se deiten xuntos, farano sobre o «Odio inviolado» dise Zeus violador:

 

 Cristo! Oh Cristo, eterno ladrón de enerxías!

 Deus que dende hai dous mil anos consagras á túa palidez,

 cravándoas o derrubándoas ó chan, con vergonza

 ou cefalalxia,[8] as frontes das mulleres que sofren!


[1] É probable que o poema fora aínda máis longo, e que Rimbaud decidira logo acurtalo, tal e como semellan indicar os puntos suspensivos que hai entre las partes VI e VII, e VII e VIII.

[2] O poema foi escrito pouco despois da primeira comuñón da súa irmá Isabelle (14 de maio de 1871), áinda que algúns dos detalles que aparecen nil concordan con experiencias reais do neno-poeta, coma o feito de que a protagonista pase «toda a súa noite santa oculta nas latrinas», un lugar no que Jean Arthur adoitaba “refuxiarse” (cf. “Os poetas de sete anos”).

[3] O laio da nena lembra un fragmento dunha carta de Rimbaud a Izambard, escrita uns meses antes, na que o antigo alumno comeza a desvencellarse tamén do seu profesor e amigo: «Morro, descompóñome na vulgaridade, na maldade, na grisalla. Qué lle vou facer: teimo, dunha maneira horrible, en adorar a liberdade libre… e unha morea de cousas que “dan mágoa”, non si?»

[4] Un dos moitos neoloxismos de Rimbaud.

[5] O termo baba é un dos máis habituais na primeira etapa de Rimbaud, e case sempre entraña a idea de noxo, de desprezo, de desesperación, ou ben a de inxenua necidade, e mesmo un claro matiz sexual. Éralle tan querido que mesmo chegou a utilizalo como pseudónimo irónico no seu poema dedicado a Banville, “O que un lle di ó poeta a propósito de flores”, asinado como Alcide -nome real de Heracles ou Hércules- Baba, quizais en alusión á pesada carga que Rimbaud se impuxera daquela: non xa renovar a poesía senón «cambiar a vida» toda.

[6] Que, coido, debemos entender como “esmorecementos” e mesmo “fraquezas”.

[7] Un marido que, a súa volta, tamén está “enfermo” e reprimido, claro está, e que, igual que ela soñaba coa nudez de Cristo, soña «co branco millón de Marías». Frase que, como se enxerga a primeira vista, ten máis dunha connotación psicolóxica. 

[8] Rimbaud era moi dado nesta época a incluír termos médicos, técnicos, cultos…nos seus poemas, mesturados, ás veces, con frases feitas e mesmo vulgares.

 

Autonomía ou independencia

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Artigos de La Opinión de A Coruña | Posted on 29-11-2010

Prá Ministra de Asuntos Exteriores, Trinidad Jiménez, a Galiza “es un territorio no autónomo donde aún no se ha concluído el proceso de descolonización”. Boh: en realidade díxoo do Sáhara, mais… “Tanto monta, monta tanto, José Luís como Mariano.” Xaora.

          É curioso o matiz que, consonte os políticos, os filósofos, os artistas, os intelectuais… os españois, en xeral, afasta o concepto de “autonomía” do de “independencia”. O mesmo que empregan pra diferenciar o, tan cacarexado ultimamente, dereito de autodeterminación duns pobos do doutros.

          Tamén os académicos da lingua española se encargaron de limpar, fixar e dar esplendor a ambos os dous conceptos:

          Autonomía

          1. f. Potestad que dentro de un Estado tienen municipios, provincias, regiones u otras entidades, para regirse mediante normas y órganos de gobierno propios [dentro duns límites, os que impón ise Estado.]

          2. f. Condición de quien, para ciertas cosas, no depende de nadie. (O subliñado é meu: cando vostede, por exemplo, inviste os cartos nun plan de pensións, é autónomo, pero cando quere quitalos non.)

          3. f. Comunidad autónoma [: a que depende dun Estado.]

          4. f. Máximo recorrido que puede efectuar un vehículo sin repostar. (Ten graza esta alegoría…)

          5. f. Tiempo máximo que puede funcionar un aparato sin repostar. (No caso do Tren Galiza, máis ben lle queda pouco…)

          En troques, independencia disque é:

          1. f. Cualidad o condición de independiente. (Quen? Como? Onde?)

         2. f. Libertad, especialmente la de un Estado que no es tributario ni depende de otro. (O subliñado tamén é meu: a “liberdade dun Estado” está, como vemos, por enriba da dos seus cidadáns –a cal nin sequera nomea o DRAE–. E xa non digamos a “liberdade de Mercado”, que é a que reina arestora por enriba de todos e de todo.)

          3. f. Entereza, firmeza de carácter. (Unha virtude que escasea, tamén na Galiza.)

          En fin que, se nos atemos ás devanditas definicións da RAE, resulta que ningún Estado e ningún ser humano –bardante os sabios e os iluminados– é plena/mente libre, independente. Todos somos autónomos/dependentes/escravos dalgún ou doutro xeito.  

          Daquela… Eu prefiro quedarme cunha das acepcións que a palabra “autonomía” ten en galego: “Facultade dunha persoa (e as persoas, lembrémolo, conforman pobos) pra dispoñer dos propios asuntos (ou sexa de si mesma) con liberdade.” E unir a iste concepto o de “autoxestión”. Digo. Pra facerme unha idea do que ben pode ser un mundo libertario, entregado á súa Anarquía.

Arthur Rackham

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Obras de outros artistas, Propostas culturais | Posted on 26-11-2010

 http://en.wikipedia.org/wiki/Arthur_Rackham 

http://www.google.es/imgres?imgurl=http://agaudi.files.wordpress.com/2007/12/rackgrim30-big.jpg&imgrefurl=http://agaudi.wordpress.com/2007/12/07/arthur-rackham-ilustradores/&usg=__MLWYbsJJl0xwyfmW1uBz-vbV5Lc=&h=1064&w=800&sz=120&hl=gl&start=1&zoom=1&itbs=1&tbnid=wG93oHrOQaKNoM:&tbnh=150&tbnw=113&prev=/images%3Fq%3Darthur%2Brackham%26hl%3Dgl%26gbv%3D2%26tbas%3D0%26tbs%3Disch:1,isz:l

http://www.google.es/images?hl=gl&gbv=2&tbas=0&tbs=isch%3A1%2Cisz%3Al&sa=1&q=arthur+rackham

Irmá

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Poemas propios | Posted on 26-11-2010

 

Eu estaba morto

De todo,

 

E ti abrícheste

A vulva,

 

Entregácheste

A acachoar

 

Unha seimeira 

De luz, un dioivo

 

Abismal,

Colmándome

 

A boca de todo,

O ser enteiro de ti,

 

Reparándome e

Reparíndome

 

Á Vida…

 

 

HERMANA 

 

 

Yo estaba muerto

Del todo,

 

Y tú te abriste

La vulva,

 

Te entregaste

A diluviar

 

A borbotones,

Una tromba 

 

De luz, una rambla 

Abismal, colmándome

 

La boca de todo,

El ser entero de ti,

 

Reparándome y

Repariéndome

 

A la Vida…

 

Críticos/as

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Comentarios fóra de lugar | Posted on 25-11-2010

A diferenza que existe entres os bos e os maos críticos/especialistas é máis ou menos a mesma que existe entre os poetas reais e os poetastros.

Os primeiros viven por e prós creadores (ou sexa, por amor ás súas obras). Fano e fannos ben, porque iles mesmos tamén son creadores. Pero os segundos, a maioría, non. Ises son auténticos parásitos. Xentes que, stricto sensu, “viven do conto”, grazas as obras que outros crearon, sen iles crearen nada realmente propio nin de proveito.

Os primeiros adoitan estar na súa casa, nas bibliotecas… aprofondando. Os segundos en congresos, en (re)presentacións, nos xurados dos premios… sempre superfluos.

Por iso é tan doado recoñecelos.

Cólera

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Comentarios fóra de lugar | Posted on 24-11-2010

          Recoñezo que non entendo ren o “Mercado”… Os políticos europeos falan do euro con máis preocupación, con máis gravidade que se iste for un neno haitiano ou etíope morrendo de cólera ou de fame.  No canto de coidar e de alimentar os pobos, os gobernos dan milleiros de millóns ós causantes desta crise -desta eterna crise…

           Aínda que… si, coido que o enxergo: se morre o mercado, fina o capitalismo, e, daquela, a iles se lles acaba o “choio”. Non é?

Fitos, periferia

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Poemas propios | Posted on 23-11-2010

         

 A Jorge Gil, insubmiso.

         

          No canto do banal, a perspicacia ó ventimperio. No canto da exuberancia, o fondo abastecemento.

 

          En min ábrese paso unha alegría disidente. Horror a tanto benestar conxénito. Horror a esa caterva de seres amestrados que devastan ó seu paso todo o que fecunda.

 

          Soidade, morada do insubmiso: as túas paredes evitan o cortexo da mao ambigua e o seu frío. A quen non busca hospedaxe confías todas as portas.

 

          Cheo de mascaradas, cheo de sucedáneos insípidos, brutais, tan só desexo escoitar ises beixos lañados pola súa sede de infinito.

 

          Canteiro das miñas doelas, artífice do fulgor que mañá experimentará a bóveda! Saudando o cascallo, nivelando as arestas, emprendamos a tarefa do círculo.

 

  

HITOS, PERIFERIA

 

 

         En vez de lo banal, la perspicacia a la intemperie. En vez de la exuberancia, el hondo abastecimiento.

 

         En mí se abre paso una alegría disidente. Horror a tanto bienestar congénito. Horror a esa caterva de seres amaestrados que devastan a su paso todo lo fecundo.

 

         Soledad, morada del insumiso: tus paredes evitan el cortejo de la mano ambigua y su frío. A quien no busca hospedaje confías todas las puertas.

 

         Harto de mascaradas, harto de sucedáneos insípidos, brutales, tan sólo deseo escuchar esos labios cuarteados por una sed de infinito.

 

         ¡Cantero de mis dovelas, artífice del fulgor que mañana experimentará la bóveda! Saludando la rocalla, nivelando las aristas, emprendamos la tarea del círculo.  

 

Do libro Pan de Ánimas, que publicará proximamente a editorial Xerais.

Na Unión Libertaria

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Comentarios fóra de lugar, Fotos alleas, In memoriam | Posted on 22-11-2010

O historiador libertario, Eliseo Fernández, falando perante a antiga muralla de Canido, na homenaxe ás vítimas do franquismo.

Poucos pero ben bos (quitándome a min!) 

No fermoso local da Unión LIbertaria de Ferrol, onde, ó chegar, lembrei esta anécdota que me contou Eliseo:

Un anarquista -coido que catalán, fuxido de Barcelona- foi coñecer o célebre ateneo cruñés “El resplandor en el Abismo”, e, ó non achar alí máis ca libros e xornais por todas partes, quedou pampo e dixo: “Vaites! Pero se eu coidaba que isto era un arsenal, ateigado de pistolas!” E outro retrucoulle: “Non, compañeiro. As pistolas usámolas pra defendernos. Os libros, pra atacar.”

Y’en a pas un sur cent et pourtant ils existent
La plupart espagnols allez savoir pourquoi
Faut croire qu’en Espagne on ne les comprend pas
Les anarchistes

 
 

 

Fotos de Marcos Casanegra.

A balea morta (versión en galego e castelán)

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Poemas propios | Posted on 21-11-2010

O corpo da balea está no mar

 Fedendo descomposto tumefacto

O corpo é un bubón unha excrecencia encistado

Na escura superficie diste mar

 

A balea aboia nos océanos

Dende hai días dende hai anos dende hai séculos

Aboia o corpo morto dende hai toda a nosa historia

Cheo de algas cheo de escuma cheo de garúa

Vai á súa deriva

Naufraga o gran espectro

Sen afundir nunca

 

O cadáver do cetáceo

Once mil quilos de ámbar

Tripas graxas ósos sangue

Ficaron estancados nunha voráxine continua

Dun maestoso continuo

Mallados polas ondas

 

Entre iste bardo e o outro bardo

A conciencia da balea

Agoniada

Xace busca un orificio unha ferida

Por onde poder saír

 

A balea neno incipiente

Que degoira renacer

Aboia nas entrañas doutro negro Leviatán

No inmenso fluxo inmenso

Da infinitude amniótica

 

A illa a al-Bahmut

Na que repousa o cosmos

Abala nunha nada abala

Nun alén sen tempo nin espazo

 

Ou quizais xa por sempre navega

 

Dentro de si

E só

Dentro de si

 

A balea a nosa condena

A balea o noso remorso

 

 

LA BALLENA MUERTA

  

El cuerpo de la ballena está en el mar

Hediendo descompuesto tumefacto

El cuerpo es un bubón una excrecencia enquistado

En la negra superficie de este mar

 

La ballena flota en los océanos

Desde hace días desde hace años desde hace siglos

Flota el cuerpo muerto desde hace toda nuestra historia

Cargado de algas cargado de niebla cargado de espuma

Va a la deriva

Naufraga el gran espectro

Sin abismarse nunca

 

El cadáver del cetáceo

Once mil quilos de ámbar

Tripas grasas huesos sangre

Quedaron estancados en una vorágine continua

De un maestoso continuo

Majados por las olas

 

Entre este bardo y el otro bardo

La conciencia de la ballena

Angustiada

Yace busca un orificio alguna herida

Para poder salir

 

La ballena niño incipiente

Que anhela renacer

Ondula en las entrañas de otro negro Leviatán

En el inmenso flujo inmenso

De la infinidad amniótica

 

La isla la al-Bahmut

En la que reposa el cosmos

Oscila en una nada oscila

Más allá sin tiempo y sin espacio

 

O quizás ya para siempre navega

 

Dentro de sí

Y sólo

Dentro de sí

 

La ballena nuestra condena

La ballena remordimiento

 

De Animais Animais/Animales Animales

(Bartleby Editores, 2009)

 

Outra máis: http://www.elpais.com/articulo/Galicia/metros/ballena/muerta/playa/Vigo/elpepiautgal/20101121elpgal_2/Tes

Un poema de Neves Soutelo

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Poemas alleos | Posted on 20-11-2010

Que ás veces a noite arde
na cidade vacía

homes e mulleres
levan prendidas muxicas
/dos meus membros esparexidos

na roupa
e nos pés e nas éngoas

desa cinsa que cae
sonámbula e
cobre todo

ó paso

na noite que se consume
/cidade crematorio
en carne viva.

( Do poemario inédito “O camiño dos caracois”, 2007, María N. Soutelo)