Correspondencias sociolingüísticas

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Artigos de La Opinión de A Coruña | Posted on 20-06-2011

Andar sin blanca: andar á miñoca; andar a abanear/ a asubiar; andar ós cágados na preguiza; andar a pan pedir; andar alcanzado de conta; andar á quinta pregunta; andar co cu no ferrado; andar cunha man chea de nada e outra de cousa ningunha; andar en cirolas; andar por portas; estar a velas vir; estar descalzo de pé e perna; estar na neve/ nas pallas; estar sen branca; non ter un argallo/ un peso/ un can/ unha cadela/ un pataco/ un patacón/ un mal apaño/ unha sede de auga/ un carto (pra mandar cantar un cego); non ter máis có día e a noite; non ter onde caer morto; non ter onde pousar un pé; non ter pra un dente; non ter nada que levar á boca; non ter lume, nin fume (nin pinta de estrume = traballo, choio); andar pingando laceira (penuria, pobreza extrema con fame e miseria; lepra); roerlle a un a miseria os ósos.

Birlar: furtar, pillar, ripar, repenar, roubar; facerse cun Botín; ter unha conta en Suíza.

En abundancia/ a base de bien: a bálamo; a bao; a barullo; a bater; a boa; a cargas; a carradas; a dar co pé/ cun pau; a desbolle; a eito; a embute; a esgalla; a fartar; a fío; a mans cheas; a mazo; a moreas; a pote; a rego; a treu; a tronzos; a tombos; a varrer; a vurullóns; ás moreas; ás petadas; ata máis non poder; coma area; coma chuvias; máis cá lama; o que non se diga.

Endogamia/ ellos se lo guisan y ellos se lo comen: endogamia; iles fan a festa e iles botan os foguetes.

Esto es jauja: isto é mel (nas filloas)/ ouro sobre azul/ un maná/ unha bicoca/ unha mina/ unha regalía.

Esto es la berza/ clama al cielo: isto é cousa do demo/ é o demo; isto é o que non se diga; isto non ten nome; isto… tíralle do aire!; vaia o demo con isto!

Esto es una jaula de grillos/ la casa de tócame Roque: isto é unha algueirada/ un batifondo/ un desencravo/ unha ola de grilos/ unha zarracina/ a casa da Collona/ a casa de pousafoles/ a casa de Troia.

Esto es un disparate/ una chapuza: isto é un despropósito/ unha carallada/ unha trafulca/ unha trampullada/ unha trangallada/ unha trapallada/ unha zarapallada; isto non leva xeito nin traza/ xeito nin dereito.

Esto es un robo: isto éche unha lurpiada.

Forrarse/ tener una pasta gansa: forrarse; ter cartos a mazo/ moita música/ moitos cartos de Deus/ unha chea de xarda.

Hay que joderse: manda carallo/ truco!; tócalle o carallo (ó mar)!; tócalle os collóns!

Importarle un bledo a alguien: darlle polo cu; deixar estar; facer coma quen oe chover/ coma se cantase un carro/ coma se ladrase un can; face-lo inglés/ o parvo/ o sueco/ o xordo; facer coma quen non oe/ ve; e eu (ti, el…) preocupado!; importarlle ben; importar un can/ carallo/ fento/ pataco/ pito/ un farrapo de gaita/ un rabo de can/ unha figa; non importar nin un bocadiño/ un chisco/ un nada/ unha landra/ unha merda/ unha migalla/ unha mincha; mirar pra outro lado; pesarlle tanto un ombro coma o outro; terlle tanto a alguén: tanto lle(s) ten!

Ir de culo: ir a ceacú/ de costas/ de cu/ de recadén/ de recú.

Irse al carajo/ caerse con todo el equipo: alá vai canto María fiou; alá vai o burro coas noces; apañala quente; apañala boa; arma-lo merlo; cagala; colle-lo porco polo rabo; estalarlle a castaña na boca a alguén; estalarlle unha castaña a alguén; facela boa; fodela; ir mallar e vir mallado; ir ó/ pró carallo; mete-la zoca; non da-las contas da casa coas da feira; saírlle a alguén a pascua en sexta feira/ a pascua en venres/ a porca (mal) capada/ a cadela can/ a cousa chosca/ a galiña choca/ as contas furadas; saírlle a alguén grila unha cousa; torcérselle a un o carro.

La madre que los parió: a cona que os botou!; a nai que os criou/ fixo/ pariu/ pintou!; demo o santo que os deu!; malia o berce que os abalou!; malia quen os abatanou!

Mangante: lerchán, lacazán, folgazán, preguiceiro, nugallán, mangoleteiro, manguelo; arteiro, ladrón, ladro, pillabán, pillo, raposo, raposeiro.

Mas chulo que un ocho: cheo de si; moi ancho/ teso; sen que lle colla unha palla no cu.

Nuevo rico: novo alcalde/ banqueiro/ construtor…; novo ladro.

Pasarse algo o a alguien por el forro: pasar algo ou alguén pola punta da gaita/ pola punta da migalla/ pola punta do carallo/ polo carallo/ polo cu/ polas cachas/ polo arco da vella.

Por la cara: de bóbilis bóbilis; pola súa cara boa; porque si; sen rebenta-los estrobos.

Ser un jeta/ un sinvergüenza: ser máis lavado cás pedras do río/ có caldo do venres/ cós peixes do mar; ser mazado coma un polbo; ser raído coma unha manta sen pelo; ser un cara lavada; ser un descarado; ser un escachado; ser un lampantín; ser un lavado; ser un mazado; ser un xarelo.

Soltar la pasta: arria-la galiña/ pasta/ xarda; asollar/ chuchar/ cichar/ chuca-los cartos; solta-la pita/ o patacón.

Tener mucho cuento: ser todo conto/ parola/ peteiro.

Trepar (en la escala social): aganchar, engatar, rubir, gabear (na escada social); afiliarse a un partido político.

Vérselas y deseárselas: pasalas crúas/ estreitas/ negras/ rabudas; pasa-las de Caín/ de Cristo/ de Exipto/ as penas do Purgatorio; facer filigranas/ números; vira-lo cu por riba da cabeza.

Conversa con Antonio García Trevijano verbo d’Arte

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Entrevistas, Vídeos | Posted on 15-06-2011

http://vimeo.com/25044896

Catro días de liberdade

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Artigos de La Opinión de A Coruña, Fotografías de meu | Posted on 12-06-2011

 Toda sociedade baseada na propiedade e no anceio de posesións

–a raíz das nosas doenzas– ha de ser abolida.

Ata que iso non aconteza, as persoas e as clases sociais

corromperanse mutuamente.

R. W. Fassbinder 

Durante catro anos, o aspirante a Poeta tivo un soño recorrente. Víase preso nun cárcere, tentaba fuxir dil mais nunca era quen de atinxilo. Quen lle ía dicir que pasaría varios días encerrado nun real pero a mantenta, mesmo con ledicia! Por aquelas e por aquiles que o padeceron de verdade; sen máis delito ca soñaren, ca pensaren, ca viviren doutro xeito

         Durante catro días, o aspirante a Poeta uniuse a esa vintena de compañeiras e de compañeiros que, esquecendo todo aquilo que nos afasta e lembrando todo aquilo que nos achega, deron en artellar, marabillosamente ben, as “Xornadas de Portas Abertas” do Proxecto Cárcere.

         Durante catro días, varios centos de avós e de avoas, de pais e de nais, de fillos e de fillas desta vila ollaron obras de arte creadas e/ou montadas in situ; viron e sentiron espectáculos de música, circo, danza, cine e cabaré; asistiron a diversos coloquios e manifestaron sen pexas, con sumo respecto as súas opinións; pintaron un mural feminista; degustaron pratos de comida solidaria; trocaron as súas pertenzas; compartiron as terribles experiencias das persoas e dos familiares das persoas que foron vexadas, apadumadas, torturadas, asasinadas pola ignorancia brutal da ditadura franquista.

         E, contaxiado polo ambiente libertario que alí se respiraba, fitando ises lampos humanísimos a desintegraren o absurdo, o aspirante a Poeta creu saber por un intre en qué consiste a Anarquía.

         Unidos na Cadea – ou L’Amour Fou

Blake e a democracia materialista/capitalista

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Artigos alleos | Posted on 06-06-2011

‹‹Blake nunca deslindó política de [espiritualidad]; es más, la política en su sentido literal, como expresión de la voluntad mayoritaria de una polis, le parecía un extravío, la aplicación de un criterio puramente cuantitativo, la razón o ratio, que ignoraba y hasta se enfrentaba a la única libertad posible, la espiritual (…) Blake habría estado totalmente de acuerdo con la definición de Borges de la democracia como una “superstición de la estadística” (…)

         Aunque defendió muchas de las causas libertarias de su tiempo (…) Blake no fue propiamente un humanista: su denuncia no buscaba sólo la transformación del orden social sino que implicaba el reconocimiento de que el ser humano era, sobre todo, una realidad espiritual, “una forma y un órgano” [mediante los cuales] Dios “reside en el pecho” de cada individuo; a su juicio, las doctrinas que no buscan la liberación espiritual y se quedan simplemente en la lucha por mejores condiciones materiales (…) no son sino desarrollos ulteriores de esa misma ideología materialista que ha causado el mal, una forma como  cualquier otra de jugar con las cartas del enemigo y aceptar sus reglas de juego.

        A su juicio, la incipiente Revolución Industrial era el fruto emponzoñado de una filosofía mecanicista (la “doctrina de Satán”) cuya imagen más emblemática, “los molinos satánicos”, con sus circuitos y engranajes girando ciegamente en el vacío (…) eran literalmente mataderos del alma, carnicerías donde el ser humano se dejaba el espíritu persiguiendo fantasmas de progreso y bienestar material que lo apartaban de la plenitud verdadera (…)›› (Jordi Doce, “Introducción” a Ver un mundo en un grano de arena. La cursiva es suya.)

    

O Proxecto Cárcere

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Artigos de La Opinión de A Coruña | Posted on 06-06-2011

 En decembro do 2010, no salón de actos d’A Maestranza, reuniuse un cento de persoas de distintos ámbitos da sociedade e con distintas ideoloxías pra artellar e encher de contidos un proxecto que xa levaba meses madurecendo: converter o antigo Cárcere d’A Cruña, símbolo da opresión e da represión franquista, nun espazo cultural e museístico aberto a toda a cidadanía, quer xestionado polo Concello da vila (previa cesión ou venda por parte do Estado), quer autoxestionado por unha comisión creada a tal fin (co beneplácito do Concello e do Estado). Un “lugar de convivencia e encontro”, xa que logo, semellante a outros que xa están a funcionar, como a antiga prisión de Torrero, en Zaragoza, ou, mellor aínda, o Centro Social La Tabacalera, en Madrid –cuxo modelo se asemella máis o que se desexa implantar eiquí–.

            A partir daquela reunión, unha presada de compañeiros e compañeiras conformaron ó doután unha plataforma composta por varios grupos de traballo e un “órgano soberano”, a Asemblea Comunitaria (aberta, á súa vez, a calquera persoa ou calquera colectivo que desexe aportar ideas á iniciativa). Plataforma que arestora, seis meses despois, deveu no chamado Proxecto Cárcere, o cal conta xa cunha páxina web (http://proxectocarcere.saramaganta.info/index.php?title=Portada) e un blog (http://proxectocarcere.blogaliza.org/) nos que se explica o funcionamento do mesmo e os obxectivos inmediatos que as súas e os seus integrantes arelan atinxir:

            “A Plataforma (…) recolle as inquedanzas dos veciños do barrio e da cidade en xeral en torno á idea exposta, e tenta crear un movemento cívico de concienciación do dereito a acadar eses fins.

            A independencia na xestión do futuro edificio é outro dos nosos obxectivos. As fórmulas participativas que se establezan deberán conceder especial protagonismo á capacidade de decisión das asociacións culturais, sociais, veciñais ou educativas que formen parte do proxecto.

            Fuximos de investimentos millonarios e apostamos por modelos sustentables e de aproveitamento dos recursos existentes. Dentro dos modelos de financiamento que se podan establecer, e tentando reducir na maneira do posible a dependencia económica. A autoxestión preséntasenos, daquela, como o medio idóneo pra acadarmos os obxectivos marcados.”

            E como o movemento se demostra andando, a Asemblea do Proxecto Cárcere decidiu principiar a súa andaina demostrando o que é quen de facer. E así, esta semana, os días 8, 9 e 10, celebraranse unhas “Xornadas de Portas Abertas” nas que haberá de todo o bo: teatro, música, artes plásticas, cine, poesía… Tres mañás, tardes e noites nas que intervirán, a nivel persoal ou colectivo, e, abofé, de balde, unha chea de creadoras e de creadores, co único e inestimable fin de apoiaren a iniciativa.

            Secasí, o futuro dise inmoble cuxo horrendo pasado podemos e debemos, entre todas e todos, transformar nun fermoso presente, esclarecido pola luz do Faro, aínda pende dun fío. Mellor dito, de dous. Mormente de nós, do grao de implicación que as cruñesas e os cruñeses, en particular, e as galegas e os galegos, en xeral, asumamos respecto a iste proxecto pensado por e pra nós. Mais tamén dos novos responsables do goberno municipal, sen cuxa axuda, xaora, non daremos esconxurado xamais os inimaxinables pesadelos que sufriron tantísimas e tantísimos compatriotas nosos en aras da liberdade da que agora gozamos.

O ichó (versión en galego e castelán)

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Poemas propios | Posted on 02-06-2011

 O ICHÓ

  

A túa mai cometeu un erro sen querelo

 

Artellou un ichó

Ateigado de visgo e

De millo corvo

Pra cazar un rato

 

Non aquela anduriña…

 

Foi ela foi o teu pai

Fun eu quen a sentiu

Chiando agonizando

Na adega o seu túnel

A súa adella ó gehena?

 

Coido que foi ela

Dende sempre a túa mai

Quen nos chamou a esgorxarse

 

Desesperada

Polo seu erro

 

Polo que fixo

Sen querelo

                         si

 

Custoume horrores

Arrincar asa tras asa oso tras oso

Pluma tras pluma chío tras chío

Aquela ave do veleno pegañento pois

 

Canto máis se reviraba

Máis estantiga deviña

 

Máis a zugaba o tremo…

 

Despois

Véxonos xa no lar

Novo da casa nova

Dediante da billa

Bañándoa nunha auga morna

Pra lle ripar a morte

                                            mais

 

“Non che hai nada que facer

Suriña” díxenche ollando pró machado

“Isto éche un martirio”

 

E ti que me comprendiches

Ti que endexamais aturaches as matanzas

Que aleitas os años

Coma se che fosen fillos

 

Liscaches á habitación

Esguizada esgodada

A agochares os ollos…

 

Eu nunca matara

Un animal ata aquil día

 

E en sentindo ecoar

O trono do machadazo

Contra o cerne da táboa

 

Tronzada no pescozo

Comprendín que aquela ave

Era máis ca unha anduriña

 

Ti

Desfeita sobre o leito

 

Eu

Nun chanzo afundido

 

Sentíndote saloucar

 

Por aquilo que pasara

 

Polo que ía pasar

 

LA ARTIMAÑA [1] 

 

Tu madre cometió un error sin quererlo

 

Preparó una artimaña

Atestada de liga y

De maíz cuervo

Para cazar una rata

 

No aquella golondrina…

 

¿Fue ella fue tu padre

Fui yo quien la escuchó

Chillando agonizando

En la bodega su túnel

Su tolva al gehena?

 

Creo que fue ella

Desde siempre tu madre

Quien nos llamó desgañitándose

 

Desesperada

Por su error

 

Por lo que hizo

Sin quererlo

                              sí

 

Me costó horrores

Arrancar ala tras ala hueso tras hueso

Pluma tras pluma chillido tras chillido

Aquella ave del veneno pegajoso pues

 

Cuanto más se reviraba

Más espectral se volvía

 

Más la tragaba el estero…

 

Después

Nos veo ya allí en el lar

Nuevo de la casa nueva

Delante del grifo

Bañándola en agua tibia

Para extirparle la muerte

                                                      pero

 

“Ya no hay nada que hacer

Cariño” te dije mirando hacia el hacha

“Esto es un martirio”

 

Y tú que me comprendiste

Tú que jamás soportaste las matanzas

Que amamantas a los corderos

Como si fuesen tus hijos

 

Huiste a la habitación

Desgarrada destripada

Ocultando los ojos…

 

Yo nunca había matado

Un animal hasta aquel día

 

Y al oír resonar

El trueno del hachazo

Contra el cerne de la tabla

 

Tronzada en el pescuezo

Comprendí que aquella ave

Era más que una golondrina

 

Deshecha sobre el lecho

 

Yo

En un escalón hundido

 

Sintiéndote sollozar

 

Por lo que había pasado

 

Por lo que iba a pasar 


[1] O “La vareta”.