Zona e outros poemas de Guillaume Apollinaire

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Traducións | Posted on 10-12-2011

 

Xa está ó voso dispor -en versión e-book e en papel- a escolma que realicei, traducín e anotei de Guillaume Apollinaire, publicada por Bartleby Editores en edición bilingüe francés-castelán. Espero que a gocedes:

http://www.librosinlibro.es/lsl_libro.php?entidad_id=205

Links do meu blog con textos de ou sobre Apollinaire:

http://xoanabeleira.blogaliza.org/?s=apollinaire

Viaxe, un caligrama de Apollinaire

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Traducións | Posted on 26-10-2010

NOTA: Lamento que arestora non poda facelo en galego (compoñer isto levoume cinco horas!), mais prometo ir sacando máis poemas de Apollinaire na nosa lingua.

A voz e a imaxe de Apollinaire

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Poemas alleos, Vídeos | Posted on 14-10-2010

Por debaixo da Ponte Mirabeau flúe o Sena…

 

“Un grito fulgurante del espíritu. André Breton y el surrealismo” Seminario con Xoán Abeleira

Posted by Xoán Abeleira | Posted in André Breton, seminarios | Posted on 03-10-2013

http://www.cpoesiajosehierro.org/web/front.php/area-formativa/talleres-y-seminarios/item/un-grito-fulgurante-del-espiritu-andre-breton-y-el-surrealismo

21, 22 y 23 de octubre
De 17.30 a 20.30

Sede de la Fundación Centro de Poesía José Hierro. C/ José Hierro 7, 28905 Getafe, Madrid

Casi cien años después de su fulminante arranque, el movimiento surrealista sigue estando considerado como el más influyente de la historia de las vanguardias modernas. En este seminario, Xoán Abeleira nos ofrece la posibilidad de ahondar, de manera práctica y teórica, en los fundamentos, las técnicas y los recursos que caracterizan tanto la esencia de ese “grito del espíritu que se vuelve hacia sí mismo decidido a pulverizar desesperadamente sus trabas” como del “arte mágico” de su  principal animador.

Xoán Abeleira

Poeta, narrador, traductor, crítico y periodista gallego, cofundador del Grupo Surrealista Galego, ha publicado más de una docena de libros de poesía y de prosa, entre los que destacan Animais Animais (Animales Animales), As nosas sombras no Xardín de Serralves (Nuestras sombras en el Jardín de Serralves), Pan de ánimas (Pan de ánimas) y la serie para niños As aventuras de Nunavut (Las aventuras de Nunavut, cuatro volúmenes hasta el momento). Ha trabajado y colaborado en numerosos periódicos y revistas, como El PaísLa Opinión de A CoruñaEl Urogallo o Quimera. Durante sus más de tres décadas de actividad profesional, ha traducido, en gallego y en castellano, a una treintena de autores, como Arthur Rimbaud, Guillaume Apollinaire, Sylvia Plath, Ted Hughes, Jack London o John Berger. Su última aportación hasta el momento es Pleamargen, un volumen que recoge las mejores obras de la última etapa de André Breton.

 

Unha postal d’A Cruña

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Artigos de La Opinión de A Coruña | Posted on 07-11-2010

 

 

E ti sentes a mor das tristuras

Cando recibes unha postal d’A Cruña…

 

O epígrafe que encabeza esta columna foi escrito entre o 1913 e o 1916. Pertence a un poema chamado “Arbre” (Árbore) e a un libro titulado Calligrammes (Caligramas, en francés). O seu autor, Wilhelm Apollinaris de Kostrowitsky (1880-1918), máis coñecido coma Guillaume Apollinaire, foi, sinte de crítico, dramaturgo, ensaísta e narrador, un dos fundadores da poesía moderna e un dos pais da poesía visual.

            Uns versos misteriosos, non si? Eu quedei pampo ó lelos: “La plus grande tristesse/ C’est quand tu reçus une carte postale de La Corogne…” E supoño que a vostedes lles sorprenderían tanto coma a min. Mais iste misterio ten a súa explicación.

            Marie Laurencin (1883-1956) foi filla natural dunha costureira, Pauline Mélanie Laurencin. Tras traballar durante un tempo coma decoradora de porcelanas, comezou a estudar seriamente pintura na Académie Humbert, onde coñeceu a Georges Braque. Malia ser unha muller –unha das poucas aceptadas e recoñecidas polos seus célebres coetáneos–, no 1907 participou por vez primeira no Salon des Indépendants, no que expuxeron case que tódolos grandes artistas, pintores e escultores, a maioría homes, de finais do XIX e principios do XX. A partir de aí, a súa carreira foi imparable. Frecuentou e foi apoiada pola elite artística e nobiliaria da época. Tamén publicou poesía, realizou escenografías e vestiarios pra moitas obras de teatro e de ballets, e arestora está considerada coma unha das pioneiras das artistas modernas. Curiosamente, o único museo que existe no mundo consagrado a ela está en Xapón, creado e ampliado polo industrial e coleccionista nipón Masahiro Takano.

            Mais qué ten que ver todo isto cunha postal enviada dende A Cruña?

            Guillaume Apollinaire tivo varios amores ou varias amantes que, grazas ós seus versos, forman agora parte da historia da poesía: Annie Playden, unha governess inglesa que rematou os seus días en Estados Unidos; Louise de Coligny, non a princesa de Orange senón a “Lou” coa que “Gui” mantivo unha relación con certos toques sadomasoquistas, entre unha pipa de haxix e outra de opio; Madeleine Piagès, profesora de letras nada en Orán, Arxelia, pero que, no 1915, estando de vacacións en Niza, coñeceu nun tren o poeta soldado do 38º Rexemento de Artillería que estaba a loitar contra os boches; Ruby Kolb, “a rubia belida”, coa que casa pouco antes de morrer, e… Marie Laurencin.

            Marie e Guillaume coñecéronse no 1907. Consonte algúns, presentados por Picasso. Consonte outros, nunha tenda de artigos de pintura, por azar. Consonte o poeta (nunha das Cartas a Madeleine, a súa prometida daquela, perante a cal tentou quitarlle ferro ó asunto): “No 1907, sentín por unha rapaza, unha pintora, un gusto estético que lindaba coa admiración, e que aínda hoxe participa dise sentimento. Ela amábame ou cría amarme, e eu tamén o crin ou máis ben fixen por amala, pois non a amaba entón. Ningún dos dous era coñecido daquela, e eu comecei as miñas meditacións e escritas estéticas que tanta influencia ían exercer en Europa, e mesmo noutros lugares. Abofé, fixen todo o posible por compartir a miña admiración co Universo. Ela quería casar, cousa que eu non quixen nunca. Aquilo durou ata 1913, cando ela deixou de amarme. O noso acabara xa, pero como pasaramos tanto tempo xuntos, como tiñamos tantas lembranzas comúns, ó marchar todo iso, sentín unha anguria que tomei por amor e sufrín o meu ata que estopou a guerra.”

            A anguria e o sufrimento do poeta foron moito máis intensos, máis prolongados do que il recoñeceu naquela carta à súa noiva. Algo que ela non podía saber entón pero que nós, os lectores e as lectoras de hoxe, percibimos claramente nos poemas de Alcoois dedicados a Laurencin, coma “Zona” (“un poème de fin d’amour”, segundo il), “Marie” ou “A Ponte Mirabeau”. E non só d’Alcoois. Tamén nalgúns poemas de Caligramas (o outro poemario que sacou en vida) paira aínda o halo da pintora.

            “Árbore” apareceu publicado primeiramente nunha revista, no 1913, pero, como fixo con tantos outros poemas de Caligramas, Apollinaire houbo de retocalo e/ou amplialo despois. De feito…

            No 1914, pouco antes de principiarse a carnicería da Primeira Guerra Mundial que, finalmente, lle custaría a vida o inventor do “supernaturalismo” e do adxectivo “superrealista”, Marie Laurencin casa cun pintor e barón alemán chamado Otto von Wätjen. Denantes, xaora, mantivo con Guillaume cinco, seis anos de intensa relación erótica e artística. O “aduaneiro” Rousseau (cuxa obra descubriu e gabou Apollinaire) retratounos coma O poeta e a súa musa. E a propia Laurencin fixo dúas versións dun cadro titulado Apollinaire e os seus amigos, nos que ela mesma aparece ó seu carón. Consonte declarou Marie moitos anos despois, estiveron dúas veces a piques de casar. Pero a primeira negouse a mai dil, “madame de Kostrowwitzky, que non me consideraba rica dabondo. Logo, no 1911, foi a miña mai a quen non aceptou a Gullaume”, pois iste vírase envolto, inxustamente, no caso do “Roubo d’A Gioconda”, e pasou unha tempada infernal no Cárcere da Santé.

            A ruptura, como digo, tivo que ser moito máis dolorosa do que confesaron os dous e do que xamais saberemos. Cando Marie casou, finalmente, co barón von Wätjen, a parella marchou de “lúa de pel” a España. Na páxina da Wikipedia francesa dedicada a Laurencin dise que ela e o seu marido estiveron en Madrid, Málaga e Barcelona. Mais tódolos críticos dan por certo que visitaron tamén Galiza. Ou, cando menos, que estiveron n’A Cruña, dende onde Marie lle enviou a Guillaume esa carte que lle provocou “a mor das tristuras”. Esa postal mercada talvez nos Cantóns ou na Rúa Real…

            Guillaume Apollinaire morreu o 9 de novembro de 1918, após sufrir unha ferida na cabeza no terrible fronte de Champagne, unha trepanación cranial e un ataque de gripe española. Xamais volveu ver a Marie. Os seus ósos xacen enterrados no Cemiterio de Père-Lachaise, baixo un menhir concibido por Picasso e financiado coas vendas dunha obra diste e outra de Matisse.

            Marie Laurencin morreu o 8 de xuño de 1956. Tamén foi inhumada no Père-Lachaise, a escasos metros da tumba do poeta, adobiada cun vestido branco, unha rosa nunha mao e na outra… unha das cartas de amor que lle escribira o seu Guillaume medio século antes.

Un mundo mellor

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Artigos de La Opinión de A Coruña | Posted on 01-11-2010

 

No ano 1909, o tipógrafo e xornalista Juan José Morato, publicou o seguinte “Decálogo do obreiro: 1. Instruírse e combater a ignorancia. 2. Acurtar as horas de traballo. 3. Elevar os salarios. 4. Ser independente e loitar contra a vileza. 5. Ser afoutado e eliminar a tiranía. 6. Establecer a fraternidade e rexeitar o egoísmo. 7. Conquistar dereitos e abolir inxustizas. 8. Humanizar o traballo. 9. Levar agarimo e ledicia ó fogar. 10. Fundar un mundo mellor.” Arestora, máis de cen anos despois, istes dereitos e deberes aínda están lonxe de terse acadado e cumprido de todo.

            1. “Instruírse e combater a ignorancia” era un dos poucos principios nos que tódolos revolucionarios estaban de acordo: socialistas, comunistas, nacionalistas e, mormente, os anarquistas, que foron os seus principais impulsores, como vén de lembrarnos a estudosa Dolors Marín no seu espléndido libro Anarquistas: un siglo de movimiento libertario en España, centrado especialmente na cultura daquiles homes e daquelas mulleres que, dende o ano 1868, coa chegada de Giuseppe Fanelli a España, conformaron o movemento político-social máis activo e influínte da historia moderna. Grazas a il, principalmente, os obreiros e os labregos españois de principios do XX tomaron conciencia da necesidade de adquirir cultura e dárllela ós seus fillos, os seus netos… A nós: os seus descendentes. E fixérono. Pero, malia o acceso gratuíto ás escolas, ás universidades do que hoxe gozamos, vivimos realmente nunha sociedade instruída e xa non digamos sabia? Estudada si. E, abofé, sumamente planificada. Informada, informatizada, uniformada, globalizada. Mais con que fins? A prol de quen? Se agora somos máis cultos, por qué temos tanto(s) a sensación de viviren sometidos a un proceso de cretinización e desconcienciación xeralizado? Por qué, como di o historiador Eliseo Fernández, “os obreiros e os labregos daquela época lían Solidaridad Obrera, Tierra y Libertad… e agora len o As e o Marca”?

            2. Xa naquela primeira década, as distintas pólas da esquerda esixían arreo o horario de oito horas (e algúns mesmo de cinco, pra que así outros compañeiros tivesen tamén choio), amais de esixiren o cese da explotación infantil. Mais cántos traballadores do primeiro e do segundo mundo –e xa non digamos do terceiro– traballan hoxe oito ou menos horas –quitados os que sabemos? Cantos millóns de nenos e de nenas non seguen a ser explotados mañá, tarde e noite en tódolos recunchos do planeta?  

            3. A diferenza de salarios interclasal é tan enorme coma a que afasta a renda per cápita dun luxemburgués da dun etíope. X, unha señora amiga miña de Monte Alto, leva choiando, literalmente, coma unha mula dende que era unha nena. Agora, ós seus case sesenta anos, non chega nin sequera a mileurista, e con ises poucos cartos que vai gañando acó e aló, traballando decote, viven ela, o seu marido (enfermo e a quen o Estado se nega a darlle a xubilación anticipada), e dous fillos en paro (un diles, seropositivo). E, inda por riba, non sei cómo é quen de axudar á súa filla e mercar algo prós seus netos… Ben, pois, tendo en conta que a señora Cospedal gaña 243.000 euros anuais, a conta é doada. X e maila súa familia poderían vivir vinte e un anos co que ela se embolsa nun.

E se falamos dos vergoñentos dispendios de todo tipo que se producen na nosa prezada sociedade do benestar, a cousa é pra chorarmos e choraren. Iste ano os EEUU bateron un récord histórico: 4.000.000.000 de dólares desbaldidos na publicidade das eleccións lexislativas. Unha cantidade desorbitada de diñeiro negro –ademais– coa que poderían subsistir un ano 85.000 estadounidenses, 8.334.000 haitianos, 299.000.000 burundeses. Por exemplo.  

4. Qué lonxe estamos aínda da arela anarquista da autoxestión, da transformación individual e colectiva! Tanto a maioría dos cidadáns coma moitos pobos do planeta continúan sen ser independentes. Todo pertence e todos pertencemos a algo ou alguén –empezando polos mercados e polos bancos, ós que tamén pertencen os gobernos, os estados. Dun ou doutro xeito, todos seguimos a ser escravos. De nós mesmos e dos demais. E a vileza… A vileza é só unha das consecuencias das nosas escravitudes. Pois

5. Partindo do feito de que os mais de nós somos cativos da nosa mente, a cantidade de escravitudes e de tiranías que nos asoballan é innumerable (incluída a que o poeta Guillaume Apollinaire denominou “a tiranía democrática”). E tiranos, tiranos coma tales segue a haber unha chea no mundo. E por que? Porque tanto nos ten. Porque non somos afoutados. Porque o permitimos.

6. Cómo establecer a fraternidade, a solidariedade mundial cunhas sociedades nas que o egoísmo e o egotismo son os amos supremos? Peor aínda: nas que se fomenta o culto ó triunfador e nas que triunfar significa ser rico, guapo e famoso, e non lúcido, ecuánime e compasivo?

7. Abofé, xa conquistamos algúns dos dereitos que reivindicaban os nosos devanceiros. Non o nego. Mais salta a vista que ises dereitos dos que supostamente gozamos non nos fan nin máis felices nin máis xustos. Ó contrario: malia o noso benestar, a xente semella cada vez máis infeliz. E cando a xente é infeliz comete moitas barbaridades. Todos, tódolos días de Deus, ó acender a televisión, ó abrir un xornal sabemos dalgunha nova inxustiza, dalgún novo crime que vén de cometerse nalgures. A metade do mundo afoga na súa abundancia. A outra morre de fame, de SIDA, de cólera… E se falamos dos dereitos dos labregos, endexamais os acadaron. E agora, os eternos superviventes (John Berger) están a desaparecer fagocitados polo capitalismo.

8. De entrada, a meirande parte de nós realizamos traballos que ou ben non nos gustan ou ben directamente odiamos. Os nosos son os Tempos Modernos que previu Chaplin. As nosas cidades, a Metrópole de Lang. O ser humano, deshumanizado, papado polas engrenaxes dun Sistema caníbal. A humanidade inmolándose a si mesma en aras de Moloch.

9. E así, quén pode levar agarimo e ledicia ó fogar? Violencia machista, parricidios, infanticidios, suicidios… Ises son os nosos pans de cada día. E o lévedo está a medrar, a esbombar.

10. Dende a súa orixe, a historia da Esquerda Internacional é unha serie de disensións, confrontacións, divisións e mesmo de traizóns. Lembreino esta fin de semana cando coincidiron asemade o centenario da creación da CNT e o pasamento do líder sindical, comunista Marcelino Camacho. E pregunteime: Non ten esta coincidencia moito de simbólica? Non será que, por fin, son chegados os tempos en que todas e todos nós, socialistas, comunistas, nacionalistas, anarquistas, feministas, ecoloxistas… habemos de unirnos pra fundar un mundo mellor?

P.S. Consonte unha información que recolle hoxe o xornal El Público, as empresas multimillonarias do mundo non só non perderon cartos con esta crise que eles provocaron e nós aturamos senón que incrementaron as súas ganancias un 27%:

http://www.publico.es/dinero/281243/los-ricos-ganan-un-27-mas-en-ano-de-recesion

ASIEU: MATINANDO NA SONA (I)

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Artigos de La Opinión de A Coruña | Posted on 04-01-2010

 
 
Victor Hugo gozou en vida de tódolos honores que pode acadar un creador. Foi poeta, narrador, ensaísta e dramaturgo de inconmensurable éxito. O seu nome e a súa vastísima obra foron coñecidos en tódolos recunchos “cultos” da época: dende París ata Johanesburgo, dende Ottawa ata Sydney pasando por Moscova. As xentes peregrinaban mesmo ás súas casas máis remotas, a de Jersey e a de Guernesey (as dúas illas onde viviu exiliado), coa desesperada esperanza de que iso as axudase a se esclareceren. Hugo tivo amantes a manta, entre elas belidas tales coma a célebre actriz Juliette Drouet (cuxa sona finou denantes ca ela). Durante décadas foi o mestre, o guía de tódolos escritores que devecían por selo. Amais de ser idolatrado polo “pobo”, polo “público”, pola “aristocracia” política e cultural do momento, obtivo tódalas condecoracións e tódolos recoñecementos habidos e por haber, entre iles os de Par de Francia e Membro da Real Academia. Tralo seu pasamento, millóns de persoas acudiron en masa ó seu funeral (se cadra o máis multitudinario da Literatura gala, incluso universal), e o seu cadaleito xaceu exposto durante un día enteiro su o Arco do Triunfo…
Xa ós catorce anos, Victor Hugo declarou: “Serei Chateaubriand ou non serei ren.” Mais… quen le hoxe a Chateubriand e a Hugo? Nin sequera os alumnos franceses, créanme. De feito, se nos últimos lustros Hugo renaceu das súas cinzas soterradas no Panteón Nacional non foi por mor da súa monumental obra literaria senón de dúas pequenas afeccións que cultivou de vello: a fotografía e a pintura (unha arte na que foi moito máis vidente).
– Nos seus escritos literarios, Charles Baudelaire, o pai da poesía moderna, alude a unha manchea de colegas famosísimos que il envexaba e vituperaba case por igual. Os de sempre: creadores mediocres que, sabéndose mediocres, no canto de aprofondaren no seu traballo lírico e anímico, dedicábanse a frecuentar os salóns literarios, as institucións culturais, os ministerios de marras co único fin de tramaren “amizades” que os axudasen a medrar no seu mundiño, facéndose “favores recíprocos”. E, por suposto, igual cós de arestora, conseguírono. Foron célebres daquela. Venderon centos de milleiros de exemplares, ocuparon altos cargos e, abofé, deviñeron académicos. Pero quen foron ises fulanos? Nin cinicato fica diles. O Tempo borrounos dun plumazo. Pois o certo é que hoxe, mentres lemos as pestes que Baudelaire botaba contra iles, os persoeiros, os figuróns da época que, día tras día, saían nos xornais, loados polos críticos da súa camarilla, non temos nin idea de a quen se refire o Condenado!
– Na primeira etapa do Superrealismo, Breton, Éluard, Péret, Aragon, Artaud e compañía tiñan dúas bestas negras. Anatole France pasaba por ser o herdeiro de Victor Hugo, outra gloria nacional. E de feito tivo un funeral case tan multitudinario coma o do romántico. Mais pra aquiles ardentes refractarios representaba todo o odioso, todo o contrario, todo o burgués: a antítese daquil pobre, descoñecido Guillaume Apollinaire a quen só iles visitaban na súa mísera estancia. O outro “putrefacto” (como chamaban Lorca, Buñuel e Dalí ós escritores adocenados, adoutrinados e apoltronados) era Paul Claudel: un gran poeta, de mozo, cando veneraba a Arthur Rimbaud, pero que, trala súa conversión ó Catolicismo; peor aínda, tras traizoarse a si mesmo, non fixo máis ca parvadas, e o parvo. Claudel, embaixador e cónsul de Francia en varios países, no canto de esixirse canto podía e debía coma persoa e coma poeta, “se encaminó hacia la consagración tanto literaria como profesional”, tal e como reza unha páxina de Internet. Foi o escritor mimado da elite do seu país, tan famoso ou máis ca Anatole France (famoso, que non respectado: dúas cousas ben distintas).
De Anatole France probablemente vostedes endexamais sentiron falar: en morrendo caeu no total esquecemento. De Claudel se cadra si. Mais esoutra Claudel que tanto lles di agora foi a súa irmá: Camille, a escultora a quen Paul e a súa mai encerraron nun manicomio ata morrer de velliña, ignorada de todo e por todos.
– Cas miña, teño unha Enciclopedia Larousse dos anos vinte do pasado século: xustamente a que lían os poetas superrealistas. Nela, Charles Baudelaire ocupa dúas liñas: “Autor dun libro titulado As flores do mal, interesante pero ben estraño” (bizarre). Isidore Ducasse (o Conde de Lautréamont) e Guillaume Apollinaire nin sequera aparecen. E de Arthur Rimbaud só se citan os títulos dos seus escasos (?) tres libros, escritos en apenas cinco anos. Hoxe, na Enciclopedia Larousse actual, as entradas de Baudelaire, Lautréamont, Rimbaud e Apollinaire ocupan o máximo, e a bibliografía verbo diles non cesa de aumentar. Os catro foron auténticos outsiders, marxinais e marxinados; xenios ignorados, mesmo desprezados en vida agás por aquiles novos poetas que, igual que agora, vían nas súas obras o verdadeiro celme da verdadeira Poesía. Pero qué importa iso, o feito de que arestora gocen da estima de todo o mundo e haxa milleiros de páxinas sobre iles, as súas vidas e as súas obras nas librarías, nas bibliotecas e na Rede? Acaso cambia iso o valor do seu labor? En absoluto.
– René Char rexeitou en vida tódolos honores, tódolos premios habidos e por haber, pois dicía que iso ía contra os seus principios. Char afastouse do Superrealismo moi pronto pero, consonte il, sempre seguiu fiel a ética da súa xuventude. A derradeira vez que tentaron convencelo de que aceptara o Premio Nobel seica acabou detrás dunha cortina facéndolle o amor a unha das invitadas da embaixada sueca: Moito mellor, ho!
– Famosos ou ignorados, venerados ou desprezados na vida ou na morte, Hugo, Baudelaire, Lautréamont, Rimbaud, Apollinaire e Char tiveron algo en común, sinte da súa arela de deviren voyants: os seis foron persoas tremendamente infelices que, por riba de todo, desexaban ser felices. Coma ti. Coma min. Coma tod@s.
(La Opinión de A Coruña, luns 4 de xaneiro do 2010. A ilustración, feita a partir dunha foto de Hugo, é miña -disque.)