A lucidez no abismo

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Artigos de La Opinión de A Coruña, Fotografías de meu | Posted on 05-09-2011

Veño de ver, na Fundación Luís Seoane, a exposición sobre a vida e maila obra de Lois Pereiro: unha moi fermosa homenaxe da súa familia, dos seus amigos, da súa compañeira: de todas aquelas persoas que o quixeron ata a medula. A cumprida e merecida culminación (artellada por Antón Patiño e Menchu Lamas coa axuda dos devanditos e cun gusto exquisito) da chea de actos, montaxes, libros, deuvedés… que ó longo do ano pasado festexaron o protagonista do Día das Letras Galegas 2010. Mais –lamento dicilo– a verdade é que a miña opinión verbo dil non variou despois de vela.
          Pereiro puido ser pero non chegou a ser o gran poeta que os seus compañeiros de xeración percibían nil. Pereiro (como il mesmo insinúa nun dos poemas que pode lerse e sentirse na exposición) morreu non xa demasiado novo senón antetempo. Ou sexa: sen ter vivido as experiencias axeitadas pra se superar a si mesmo como ser humano e como poeta. E coido sinceramente que a meirande parte da súa obra (sobrevalorada, ó meu xuízo, polo amor comprensible dos seus e dos poetas novos que acharon nil un guieiro certamente distinto ó resto daquela “lírica atlántica”) non perdurará como quixermos.
          Primeiro, porque boa parte dela xa estaba nalgúns outros poetas europeos da súa quinta e da súa caste (tan bos ou mellores ca il), e logo foi absorbida por algúns dises epígonos galegos que, en teoría, vivirán máis tempo ca il e, daquela, deberían chegar máis lonxe ca il. E segundo porque, como a de Eliot ou a de Pound (en pequena medida, cualitativamente falando), a obra de Pereiro está inzada de intertextualidade, e moitas das ideas, moitos dos versos que os seus amigos e seguidores admiran nela non son propiamente dil senón que están quitados doutros creadores que o lucense absorbeu con paixón, con autenticidade, non o dubido, mais sen terminar de interiorizalos e de regurxitalos doutro xeito.
          Niste senso, Pereiro non é unha excepción. Por motivos históricos, políticos e sociais sobradamente coñecidos, a poesía galega é… un outro globo inchado. Nela houbo, hai e haberá talentos (como Pereiro) entre tanta mediocridade. Pero grandes, grandes poetas (xa non digamos xenios, como Novalis ou como Plath que non pasaron dos trinta anos), houbo, hai e haberá ben poucos. (Como en todos os países e como en todas as épocas, por outra banda). E Pereiro, insisto, ó igual que outros poetas sobrevalorados por nós niste país infravalorado por nós, non se acha entre iles, penso.
          Dúas cousas, secasí, son igual de certas pra min. Unha, que Pereiro, denantes do seu pasamento, denantes desoutra nova e mellor existencia da que –oxalá– goza xa (“Transmigración”), acadou o maior grao de lucidez posible na súa situación. E outra que, grazas precisamente a esa lucidez, a esa case-madurez que achou no sufrimento, deu en escribir algúns poucos poemas, algúns poucos textos que, abofé, van gañando forza – e razón, cánta razón– co tempo.

Addendum: un exemplo concreto da “cegueira pasional” (chamémola así) que adoita darse en certos circos intelectuais galegos. Un dos mores especialistas en Rosalía de Castro afirmou aí atrás, no suplemento literario de La Voz de Galicia, que a súa obra –e máis concretamente En las orillas del Sar– foi a máis moderna e avanzada da súa época. “Mesmo por riba da de Arthur Rimbaud, Walt Whitman ou Emily Dickinson”. Afirmación que, a todas luces, é un despropósito indefendible.

Foto: “Homenaxe a Lois Pereiro nun monte sacro”, de Xoán Abeleira.

A LÓXICA DE GALICIA BILINGÜE

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Artigos de La Opinión de A Coruña | Posted on 27-08-2011

Consonte a “lóxica” dos integrantes de Galicia Bilingüe, todas aquelas persoas nadas na Galiza son galegas, aínda que estas, co seu xeito de pensaren e de actuaren, colaboren coa extinción de todo aquilo que conforma Galiza. Ergo, eu non son galego por dobre razón: porque non nacín eiquí e porque loito pra que Galicia, a súa xente e o seu celme non desaparezan como tales. E as persoas coma Gloria Lago e Marisol Santos son, daquela, non tan senón moito máis galegas ca min.

            Consonte a lóxica de GB, Isabel Pantoja é tan galega coma Marica Campo, por exemplo, e Marica Campo tan andaluza coma Isabel Pantoja, pois as dúas son españolas e olé! Ou (variante): se David Bisbal vivise a partir de mañá en Allariz, o cantante almeriense sería tan galego coma Alfonso Castelao ou Isaac Díaz Pardo.

            Consonte a lóxica de GB, calquera indiano que veranee en Sanjenjo, tolee polas nécoras e o albariño, teña un cabazo no seu chalet e solte “Un canto a Galicia, hey” con bágoas nos ollos é tan galego coma un mariñeiro de Cee.

            Consonte a lóxica de GB, Julio César era tan galo coma Vercingestorix, e Décimo Xunio Bruto (quen, ó seu regreso triunfante a Roma, foi nomeado, de feito, callaecus) tan galaico coma os kallakoi que foron vencidos, reprimidos e obrigados a converterse en “cidadáns” romanos da provincia da Gallaecia.  

            Consonte a lóxica de GB, Pedro López de Aguiar, o bispo de Lugo, era tan galego coma María Castaña.

            Consonte a lóxica de GB, durante a época do Imperio Británico, o Rei de Inglaterra era tan hindú coma Gandhi. 

            Consonte a lóxica de GB, o presidente chinés Hu Jintao e o gobernador de Llahsa son tan tibetanos coma o Dalai Lama e máis ca Matthieu Ricard.  

            Consonte a lóxica de GB, un broker da Bolsa londiniense é tan irlandés coma un labrego de Tuaisceart Éireann.

            Consonte a lóxica de GB, os asturianos que desprezan o bable –e cómo, ai, e cánto(s)!– sono tanto coma aquiles que aínda o falan, escriben, promoven e traballan pola súa supervivencia. Vamos que, consonte a lóxica de GB, Felipe de Borbón é tan asturiano coma Letizia Ortiz, e os dous, por ser príncipes de Asturias e de España, moito máis ca Emilio Robles Muñiz (Pachín de Melás) ou Xuan Bello. (Os Duques de Lugo deixámolos aparte porque, ende mal, separáronse. Pero seren, seren, sonlles tan galegos coma o Padre Feixóo.)

            Consonte a lóxica de GB, ise 13 % de galegos que se sente unicamente español e tan galego coma o 26 % que se sente unicamente galego. (O outro 61 % depende do día, xa se sabe.)

            Consonte a lóxica de Galicia Bilingüe… quen é máis galego? Un “estranxeiro” coma o meu amigo François Davo, que traballa a prol da lingua e da cultura galega, ou un dises galegos que contempla con absoluta indiferenza a súa aniquilación e mesmo a desexa porque, no fondo, odia todo o que é demasiado gallego?

            Abofé, todos os seres humanos que habitamos o planeta Terra somos terrícolas. Mais non todos os seres humanos amamos e defendemos a Terra con todas as súas riquezas, incluída a lingüística. Por exemplo: hai xente á que tanto lle ten que fine a lingua bretona, tanto na propia Bretaña (onde a maioría da poboación se sente xa máis francesa ca bretona, por motivos case que idénticos ós que se dan na Galiza) coma no resto dos países do mundo (onde o tema das linguas alleas non adoita importar ren). A min non. A min dóeme que desapareza o bretón, ou calquera outra lingua do mundo. A min preocúpame realmente o futuro do bretón. E xa non digamos o do galego.

            A “lóxica” de GB non ten, como se ve, nadiña de lóxica, nin é tal lóxica senón pura hipocrisía disfrazada de harmonía. Intolerancia disfrazada de tolerancia. Desprezo disfrazado de aprezo. (Auto)odio disfrazado de “amor”, ai.

            A “lóxica” de GB é a daquiles que ven lóxico que un golpista coma Millán Astray sexa fillo predilecto d’A Cruña/La Coruña/Villa de Negreira. 

            A “lóxica” de GB élles, en fin, a mesma de todos aquiles “galegos” que, dende a invasión dos Reis Católicos, se aliaron cos ocupantes e se dedicaron a explotar, a asoballar e a vexar a inmensa maioría de pailáns que, ende mal, tamén eran galegos: a consecuencia “lóxica” dise terrible proceso aínda sen rematárennos.

Galegos de máis

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Artigos de La Opinión de A Coruña | Posted on 14-08-2011

Aí atrás chanteime, sen previo aviso, na nova Concellería de Cultura d’A Cruña polo seguinte motivo:

            Uns meses antes das eleccións municipais, contactei cos anteriores responsables da devandita Concellería pra saber se lles interesaría programar no teatro do Forum un concerto de Fuso Negro, o proxecto poético, dramático, escultórico e musical que teño a honra de coordinar. Respondéronme que si pero que a programación xa estaba completa ata setembro. Ende ben, unhas semanas despois, chamáronme pra dicirme que quedara un oco libre e preguntarme se queriamos actuar ise día, o martes 28 de xuño. “Xaora.” E axustamos, polo momento, o pacto verbalmente, co caché máis baixo que temos os meus compañeiros e máis eu: oitocentos euros pra sete persoas (incluído o cámara que grava os concertos). Pero… Chegaron as eleccións e pasou o que pasou.

            Daquela, nós aínda non tiñamos ningún contrato asinado, así que, temendo que os elixidos, os do PP, se negasen a pagarnos o concerto, volvín falar con María Xosé Bravo e con Carme Vilariño pra preguntarlles se podiamos aquelar a situación. Pero elas, aténdose a legalidade vixente (cousa que as honrou) me explicaron que, a dúas semanas do relevo, non podían facer xa ningún contrato.

            Ben. Chegou o día 28 de xuño e actuamos (logo de compoñer varios temas novos, ensaiar unha vintena de horas, realizar dúas esculturas máis prá escenografía e, por suposto, carretar ida e volta todo o material). Chegaron os novos responsables de Cultura, coa galerista Ana Fernández á cabeza, e contactei con iles pra solucionar a cuestión, confiando en que, malia o problema dos papeis, cumprirían.

            Tras varias chamadas telefónicas atendeume unha tal Ruth (non me dixo o seu apelido), quen me pediu que lle mandase toda a información relativa ó proxecto e as causas da miña demanda, pra así estudar o caso e comunicarllo á súa xefa. Mandei a información. Esperei uns días. En van.  

            Como non me contestaban, insistín, teimei varias veces (pensando mormente nos meus compañeiros, non en min, que aborrezo falar de cartos, aínda que mos deban). Ata que, finalmente, me concederon unha cita. Eu coidaba que con Ana Fernández, quen, en teoría, xa debía estar ó tanto do asunto. Pero quen me recibiu foi unha tal Dulce (tampouco me dixo o seu apelido) quen non tiña nin idea de quen era eu nin a qué ía alí. Escoitoume, tomou nota e, igual cá súa compañeira, quedou en falar con Ana Fernández e en responderme ise mesmo día.

            Pasou unha semana, e nada. Chamei outras tantas veces, e nada. Mandeille un e-mail directamente á tal señora Dulce, e nada. Pasaron vinte días, e nada. Así que dei por sentado o que xa maxinara dende o principio: que tanto lle tiñamos, os meus compañeiros e máis eu, á Concellería de Cultura. Por iso me plantei alí sen avisar. Non pra esixir o diñeiro senón unha explicación. E alí fun (iso si: moi tranquiliño, moi ecuánime eu), á primeira hora da mañá.

            Ó chegar pregunteille a unha muller que andaba polo recibidor se estaba a señora Dulce. Díxome que si, a falar por teléfono na habitación de ó lado, cuxa porta vin aberta. Mentres esperaba que esta me atendese, sentín a seguinte conversa sen querelo: “¿Viste? Hoy los de La Voz de Galicia sacan un artículo criticando lo del Ágora (…) Quieren saber si le vamos a dar algún uso a eso (…) Bueno, a ti los periodistas nunca te hacen preguntas comprometidas, je, je (…) Nada, tranquilo: ya hablé yo con los del gabinete de prensa y les dije que inventaran una buena excusa para los de La Voz (…)”

            Inmediatamente despois saíu a señora Dulce e arregalou os ollos en véndome. “Ah… Hola. Imagino a qué vienes pero… No hay nada que hacer. Lo siento.” “Xa o sabía eu –retruquei–. Tan só vin dicirvos isto: que se queredes ser uns bos representantes da nosa cultura, o mínimo que podedes ter é un pouco de educación e responder á xente. Polo demais, deséxoche boa sorte no teu novo emprego: falta che fai. Ah! E ollo co tema do Ágora, que xa sentín cómo vai!” E marchei de alí tan ancho.

            En resumo: que aconteceu exactamente o que eu xa temín denantes de actuar no Forum. Mais, tras ler a entrevista que lle fixo a semana pasada El Ideal Gallego a Ana Fernández e que tanta e tan lóxica indignación causou, agora comprendo a verdadeira razón pola que esta pasou de nós.

            A nova Concelleira de Cultura manexa cartos dabondo pra pagar os cachés de Raphael, de David Bisbal, de Sergio Dalma… de toda a recua de vellas glorias que actuarán iste mes n’A Cruña. Pero negouse en rotundo a soltar os oitocentos miserables euros que, en xustiza, nos debe. Por que? Non porque eu, Xoán Abeleira, non comungue co PP, nin co BNG, nin co PSOE nin con ningunha outra camarilla, e, xa que logo, leve case que dous lustros criticando nesta columna o que creo que cómpre criticar, non. Foi porque o pobre do Fuso Negro, o toliño das Comedias Bárbaras de Valle-Inclán, éche demasiado gallego pra ela.  

Un maquis invisible

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Artigos de La Opinión de A Coruña | Posted on 04-07-2011

Hai agora xusto un ano, coincidindo coa exposición From A to X: Homenaxe a John Berger, organizada pola cineasta Isabel Coixet e maila galerista Rocío Santa Cruz, o pintor e escultor Tono Galán e máis eu rodamos no antigo cárcere d’A Cruña Xalundes. Un poema visual. Un manifesto anarcosuperrealista que, asemade, é a nosa particular reivindicación da memoria de todas e de todos aquiles que sufriron cadea e tortura a maos da ditadura franquista.

            Un dos seráns que estivemos a filmar alí, vimos aparecer de socate, como unha estantiga, a figura esguízara dunha muller apesarada que, como tantos outros familiares durante ises días, fora visitar o averno no que o seu pai estivera preso, denantes de ser paseado… Logo, na montaxe, Galán incorporou esa aparición espectral na parte da curtometraxe en que, cun texto de André Breton, exaltamos o valor fundamental da muller na Revolución aínda por facermos. E con razón.

            Mariquiña Villaverde é unha das fillas de José Villaverde Velo, secretario da Confederación Regional Galaica da CNT, director de Solidaridad Obrera e un dos principais líderes do anarcosindicalismo galego durante a II República Española. E o mércores pasado, igual co resto da súa familia, estaba feliz porque por fin a herdanza do seu pai ficou a salvo e a dispor de todo o mundo, engrosando os fondos da Real Academia Galega.

            Tal e como lembrou no acto da sinatura Dionisio Pereira (un dos historiadores que fixeron posible esta doazón), “Pepe Villaverde foi asasinado o 25 de setembro de 1936 nos Campos de Sabón, logo de ter rexeitado a oferta dos falanxistas para encabezar os sindicatos verticais cos que os seus verdugos querían substituír o sindicalismo de clase. Trala traxedia, o pai e dous irmáns de Palmira [Otero, a muller de Villaverde], Eugenio e Joaquín, aproveitaron o seu confinamento na Fábrica de Senra [onde traballaron], durante a Guerra Civil, para soterrar no chan unha maleta que contiña varios libros, documentos, fotografías e unha colección case que completa de Solidaridad Obrera (…) E cando a Fábrica pechou, avanzados xa os anos 40 do século pasado, tiveron máis dunha vez a valentía de recuperar a maleta e agachala en varios domicilios da familia Otero”, como un maquis invisible.

            Os documentos de Villaverde “xa eran coñecidos por nós [os historiadores máis novos, daquela], mediados os anos 70, mercé á xenerosidade e o compromiso da súa familia (…) Coa Transición ás portas, aqueles periódicos comestos polos ratos que habitaban a vella Fábrica de Senra, traían ó presente loitas doutrora que só algúns vellos militantes confederais foron quen de lembrar e ilustrar coa súa experiencia persoal, acompañando de vez á nosa rebeldía pronto desilusionada polos acontecementos posteriores: a folga da construcción de 1933 na que se reivindicaron as 35 horas semanais; a dos camareiros, que durou case que un ano, ou o control que das actividades pesqueiras e portuarias tiña o mítico Despertar Marítimo”.

               Paseniño –continuou Pereira–, “e sempre en clave francotiradora, aquela ricaz fé de vida sindical na Galicia republicana, decote relatada cun estilo resplandecente por José Villaverde, se ben non foi, como debía, escola de arrechos e combativos sindicalistas trala implantación da somera democracia que padecemos, si foi devindo en fonte histórica que, no transcorrer dos anos, alumeou non poucos artigos, ensaios e publicacións de maior envergadura.”

            O presidente da RAG, Xosé Luís Méndez Ferrín, amosouse “tremendamente feliz” polo que estaba a acontecer o 29 de xuño na Rúa Tabernas, e, durante a celebración, o poeta marxista avogou, con moito siso, “pola converxencia de todas as forzas da esquerda, nestes tempos de esborrollamento ideolóxico”. Algo que, xaora, deberían recordar os membros da intelligentsia artística cruñesa quen –ende mal, e a diferenza doutras nas que o protagonista foi algún destacado socialista e/ou nacionalista–, esa mañá, brillaron pola súa ausencia.

Correspondencias sociolingüísticas

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Artigos de La Opinión de A Coruña | Posted on 20-06-2011

Andar sin blanca: andar á miñoca; andar a abanear/ a asubiar; andar ós cágados na preguiza; andar a pan pedir; andar alcanzado de conta; andar á quinta pregunta; andar co cu no ferrado; andar cunha man chea de nada e outra de cousa ningunha; andar en cirolas; andar por portas; estar a velas vir; estar descalzo de pé e perna; estar na neve/ nas pallas; estar sen branca; non ter un argallo/ un peso/ un can/ unha cadela/ un pataco/ un patacón/ un mal apaño/ unha sede de auga/ un carto (pra mandar cantar un cego); non ter máis có día e a noite; non ter onde caer morto; non ter onde pousar un pé; non ter pra un dente; non ter nada que levar á boca; non ter lume, nin fume (nin pinta de estrume = traballo, choio); andar pingando laceira (penuria, pobreza extrema con fame e miseria; lepra); roerlle a un a miseria os ósos.

Birlar: furtar, pillar, ripar, repenar, roubar; facerse cun Botín; ter unha conta en Suíza.

En abundancia/ a base de bien: a bálamo; a bao; a barullo; a bater; a boa; a cargas; a carradas; a dar co pé/ cun pau; a desbolle; a eito; a embute; a esgalla; a fartar; a fío; a mans cheas; a mazo; a moreas; a pote; a rego; a treu; a tronzos; a tombos; a varrer; a vurullóns; ás moreas; ás petadas; ata máis non poder; coma area; coma chuvias; máis cá lama; o que non se diga.

Endogamia/ ellos se lo guisan y ellos se lo comen: endogamia; iles fan a festa e iles botan os foguetes.

Esto es jauja: isto é mel (nas filloas)/ ouro sobre azul/ un maná/ unha bicoca/ unha mina/ unha regalía.

Esto es la berza/ clama al cielo: isto é cousa do demo/ é o demo; isto é o que non se diga; isto non ten nome; isto… tíralle do aire!; vaia o demo con isto!

Esto es una jaula de grillos/ la casa de tócame Roque: isto é unha algueirada/ un batifondo/ un desencravo/ unha ola de grilos/ unha zarracina/ a casa da Collona/ a casa de pousafoles/ a casa de Troia.

Esto es un disparate/ una chapuza: isto é un despropósito/ unha carallada/ unha trafulca/ unha trampullada/ unha trangallada/ unha trapallada/ unha zarapallada; isto non leva xeito nin traza/ xeito nin dereito.

Esto es un robo: isto éche unha lurpiada.

Forrarse/ tener una pasta gansa: forrarse; ter cartos a mazo/ moita música/ moitos cartos de Deus/ unha chea de xarda.

Hay que joderse: manda carallo/ truco!; tócalle o carallo (ó mar)!; tócalle os collóns!

Importarle un bledo a alguien: darlle polo cu; deixar estar; facer coma quen oe chover/ coma se cantase un carro/ coma se ladrase un can; face-lo inglés/ o parvo/ o sueco/ o xordo; facer coma quen non oe/ ve; e eu (ti, el…) preocupado!; importarlle ben; importar un can/ carallo/ fento/ pataco/ pito/ un farrapo de gaita/ un rabo de can/ unha figa; non importar nin un bocadiño/ un chisco/ un nada/ unha landra/ unha merda/ unha migalla/ unha mincha; mirar pra outro lado; pesarlle tanto un ombro coma o outro; terlle tanto a alguén: tanto lle(s) ten!

Ir de culo: ir a ceacú/ de costas/ de cu/ de recadén/ de recú.

Irse al carajo/ caerse con todo el equipo: alá vai canto María fiou; alá vai o burro coas noces; apañala quente; apañala boa; arma-lo merlo; cagala; colle-lo porco polo rabo; estalarlle a castaña na boca a alguén; estalarlle unha castaña a alguén; facela boa; fodela; ir mallar e vir mallado; ir ó/ pró carallo; mete-la zoca; non da-las contas da casa coas da feira; saírlle a alguén a pascua en sexta feira/ a pascua en venres/ a porca (mal) capada/ a cadela can/ a cousa chosca/ a galiña choca/ as contas furadas; saírlle a alguén grila unha cousa; torcérselle a un o carro.

La madre que los parió: a cona que os botou!; a nai que os criou/ fixo/ pariu/ pintou!; demo o santo que os deu!; malia o berce que os abalou!; malia quen os abatanou!

Mangante: lerchán, lacazán, folgazán, preguiceiro, nugallán, mangoleteiro, manguelo; arteiro, ladrón, ladro, pillabán, pillo, raposo, raposeiro.

Mas chulo que un ocho: cheo de si; moi ancho/ teso; sen que lle colla unha palla no cu.

Nuevo rico: novo alcalde/ banqueiro/ construtor…; novo ladro.

Pasarse algo o a alguien por el forro: pasar algo ou alguén pola punta da gaita/ pola punta da migalla/ pola punta do carallo/ polo carallo/ polo cu/ polas cachas/ polo arco da vella.

Por la cara: de bóbilis bóbilis; pola súa cara boa; porque si; sen rebenta-los estrobos.

Ser un jeta/ un sinvergüenza: ser máis lavado cás pedras do río/ có caldo do venres/ cós peixes do mar; ser mazado coma un polbo; ser raído coma unha manta sen pelo; ser un cara lavada; ser un descarado; ser un escachado; ser un lampantín; ser un lavado; ser un mazado; ser un xarelo.

Soltar la pasta: arria-la galiña/ pasta/ xarda; asollar/ chuchar/ cichar/ chuca-los cartos; solta-la pita/ o patacón.

Tener mucho cuento: ser todo conto/ parola/ peteiro.

Trepar (en la escala social): aganchar, engatar, rubir, gabear (na escada social); afiliarse a un partido político.

Vérselas y deseárselas: pasalas crúas/ estreitas/ negras/ rabudas; pasa-las de Caín/ de Cristo/ de Exipto/ as penas do Purgatorio; facer filigranas/ números; vira-lo cu por riba da cabeza.

Catro días de liberdade

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Artigos de La Opinión de A Coruña, Fotografías de meu | Posted on 12-06-2011

 Toda sociedade baseada na propiedade e no anceio de posesións

–a raíz das nosas doenzas– ha de ser abolida.

Ata que iso non aconteza, as persoas e as clases sociais

corromperanse mutuamente.

R. W. Fassbinder 

Durante catro anos, o aspirante a Poeta tivo un soño recorrente. Víase preso nun cárcere, tentaba fuxir dil mais nunca era quen de atinxilo. Quen lle ía dicir que pasaría varios días encerrado nun real pero a mantenta, mesmo con ledicia! Por aquelas e por aquiles que o padeceron de verdade; sen máis delito ca soñaren, ca pensaren, ca viviren doutro xeito

         Durante catro días, o aspirante a Poeta uniuse a esa vintena de compañeiras e de compañeiros que, esquecendo todo aquilo que nos afasta e lembrando todo aquilo que nos achega, deron en artellar, marabillosamente ben, as “Xornadas de Portas Abertas” do Proxecto Cárcere.

         Durante catro días, varios centos de avós e de avoas, de pais e de nais, de fillos e de fillas desta vila ollaron obras de arte creadas e/ou montadas in situ; viron e sentiron espectáculos de música, circo, danza, cine e cabaré; asistiron a diversos coloquios e manifestaron sen pexas, con sumo respecto as súas opinións; pintaron un mural feminista; degustaron pratos de comida solidaria; trocaron as súas pertenzas; compartiron as terribles experiencias das persoas e dos familiares das persoas que foron vexadas, apadumadas, torturadas, asasinadas pola ignorancia brutal da ditadura franquista.

         E, contaxiado polo ambiente libertario que alí se respiraba, fitando ises lampos humanísimos a desintegraren o absurdo, o aspirante a Poeta creu saber por un intre en qué consiste a Anarquía.

         Unidos na Cadea – ou L’Amour Fou

O Proxecto Cárcere

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Artigos de La Opinión de A Coruña | Posted on 06-06-2011

 En decembro do 2010, no salón de actos d’A Maestranza, reuniuse un cento de persoas de distintos ámbitos da sociedade e con distintas ideoloxías pra artellar e encher de contidos un proxecto que xa levaba meses madurecendo: converter o antigo Cárcere d’A Cruña, símbolo da opresión e da represión franquista, nun espazo cultural e museístico aberto a toda a cidadanía, quer xestionado polo Concello da vila (previa cesión ou venda por parte do Estado), quer autoxestionado por unha comisión creada a tal fin (co beneplácito do Concello e do Estado). Un “lugar de convivencia e encontro”, xa que logo, semellante a outros que xa están a funcionar, como a antiga prisión de Torrero, en Zaragoza, ou, mellor aínda, o Centro Social La Tabacalera, en Madrid –cuxo modelo se asemella máis o que se desexa implantar eiquí–.

            A partir daquela reunión, unha presada de compañeiros e compañeiras conformaron ó doután unha plataforma composta por varios grupos de traballo e un “órgano soberano”, a Asemblea Comunitaria (aberta, á súa vez, a calquera persoa ou calquera colectivo que desexe aportar ideas á iniciativa). Plataforma que arestora, seis meses despois, deveu no chamado Proxecto Cárcere, o cal conta xa cunha páxina web (http://proxectocarcere.saramaganta.info/index.php?title=Portada) e un blog (http://proxectocarcere.blogaliza.org/) nos que se explica o funcionamento do mesmo e os obxectivos inmediatos que as súas e os seus integrantes arelan atinxir:

            “A Plataforma (…) recolle as inquedanzas dos veciños do barrio e da cidade en xeral en torno á idea exposta, e tenta crear un movemento cívico de concienciación do dereito a acadar eses fins.

            A independencia na xestión do futuro edificio é outro dos nosos obxectivos. As fórmulas participativas que se establezan deberán conceder especial protagonismo á capacidade de decisión das asociacións culturais, sociais, veciñais ou educativas que formen parte do proxecto.

            Fuximos de investimentos millonarios e apostamos por modelos sustentables e de aproveitamento dos recursos existentes. Dentro dos modelos de financiamento que se podan establecer, e tentando reducir na maneira do posible a dependencia económica. A autoxestión preséntasenos, daquela, como o medio idóneo pra acadarmos os obxectivos marcados.”

            E como o movemento se demostra andando, a Asemblea do Proxecto Cárcere decidiu principiar a súa andaina demostrando o que é quen de facer. E así, esta semana, os días 8, 9 e 10, celebraranse unhas “Xornadas de Portas Abertas” nas que haberá de todo o bo: teatro, música, artes plásticas, cine, poesía… Tres mañás, tardes e noites nas que intervirán, a nivel persoal ou colectivo, e, abofé, de balde, unha chea de creadoras e de creadores, co único e inestimable fin de apoiaren a iniciativa.

            Secasí, o futuro dise inmoble cuxo horrendo pasado podemos e debemos, entre todas e todos, transformar nun fermoso presente, esclarecido pola luz do Faro, aínda pende dun fío. Mellor dito, de dous. Mormente de nós, do grao de implicación que as cruñesas e os cruñeses, en particular, e as galegas e os galegos, en xeral, asumamos respecto a iste proxecto pensado por e pra nós. Mais tamén dos novos responsables do goberno municipal, sen cuxa axuda, xaora, non daremos esconxurado xamais os inimaxinables pesadelos que sufriron tantísimas e tantísimos compatriotas nosos en aras da liberdade da que agora gozamos.

Xornada de reflexión (postelectoral)

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Artigos de La Opinión de A Coruña | Posted on 22-05-2011

A estas alturas do día, aínda non sei o resultado das eleccións pero ben podo imaxinalo. Gañaron os de sempre. E non me refiro só ó PSOE e ó PP senón tamén ós poderes fácticos que son os seus aliados e/ou os seus donos. A oligarquía político-económica que os mantén e se mantén malia as crises de toda caste que nos provoca. Os faraóns que ordenaron construír a Pirámide do Malestar e mexan por nós dende o cimo.

– O medo. Volveu gañar o medo. A instrumentalización da Música do Medo. “Que veñen os roxos!”, volveu berrar a dereita. “Que veñen os fachas!”, volveu alertar o PSOE. “Que van ficar iles!”, chiou a esquerda. “Que veñen os nacionalistas!”, bearon os españolistas. “Que veñen os españolistas!”, muaron os nacionalistas. E quen veu foi o medo. Quen gañou foi o medo. O medo dos beneficiados de e dos implicados no statu quo a perder o seu estatus. O medo do Estado a que lle toquen os… callóns.

– O medo máis efectivo de todos é o da abstención. “Absterse é votarlles a iles”, ameazaron todos os partidos. Mais qué pasaría se o 70, 80 % da poboación votante se abstivese nunhas eleccións xerais? Ignoro se, como afirman Antonio García Trevijano e outros politólogos, ise resultado obrigaría legalmente a modificar a Constitución e a facer unha nova Transición. Tanto me ten. O certo é que eu soño co día no que tal cousa aconteza, e no que, daquela, a xente que se absteña esixa un outro sistema e impida que o partido elixido en semellante minoría goberne e prolongue iste Absurdo. Ise si que sería un cambio! E quén senón NÓS, as xentes de esquerdas, pode provocalo? Un partido político? Cal? IU? Sinceramente, non o creo. E menos coa Lei Electoral vixente.

– A outra arma de hipnotización masiva que empregan arreo os partidos políticos é a ilusión… óptica. Reilusionar por enésima vez ós que desilusionaron por enésima vez co espellismo doutro Novo Redentor. Xa non acordan a chegada de Zapatero? Mesmo unha chea de artistas e intelectuais apoiárono na campaña, e logo festexaron o seu triunfo nunha chea de artigos, cócteles, pícnics… Os mesmos que arestora están a poñelo podre. E Obama? O primeiro presidente negro de Estados Unidos ía ser a hostia bendita. A ilusoria ilusión encheu os cores. E agora? Obama é ise Premio Nobel da Paz que afirma que ós que non temos o mesmo sentido da Xustiza ca il deberían encerrarnos nun frenopático –ou directamente en Guantánamo–.

– O Poder sempre acaba corrompendo a quen o exercen, porque istes, tarde ou cedo, acaban sempre pactando con aquiles que, dende que o mundo é mundo, manexan o noso destino. Os anarquistas levan case que dous séculos advertíndoo, e os políticos demostrándoo. Pero as xentes, ai, tan ilusas, seguen a ter ós anarquistas por uns ilusos…

– “Se non nos deixades soñar non vos deixaremos durmir”, rezaba unha pancarta na Puerta del Sol. Unha frase fermosa pero pouco efectiva e, daquela, pouco revolucionaria. Soñar é doado. O difícil… Mellor dito, o necesario é levar as arelas, as utopías á práctica. Facer que as demandas se cumpran. Desobedecer as regras inxustas. Ademais, a maioría da xente máis que soños ten sono… Parece durmida de todo. Por iso, no meu caso, o Soño da miña vida é… espertar dil. Liberarme do meu sono e dos soños desta vida.

– Achegueime a unha das concentracións do “Movemento 15 M”, e atopeime co que coidaba que ía achar: unha asemblea popular na que cada quen dixo o que lle petou, expresou como lle petou a súa indignación. Xenial pero… máis nada. É certo que o movemento realizou unha lista de demandas, mais entre elas non hai ningunha proposta de cambio básico, radical, coma por exemplo: “Derrubemos esta monarquía supostamente parlamentaria e realmente corrupta, esta falsa democracia deixando de colaborar con ela.” Nada. Ó contrario. Afirmaron en todas as prazas que iles/elas non están contra o Sistema. E, xa que logo, o domingo os máis dos e das manifestantes foron votar… Cousa, a verdade, incomprensible pra min. Porque:

– Asolagados e asoballados por un sistema vírico que ameaza con destruír non só a Humanidade senón o propio planeta, calquera “revolta” que non sexa antisistema non é, ó meu xuízo, unha Revolta real.

– “Non hai que perder de vista que son iles, os fundamentos da sociedade, os que han de ser abatidos e substituídos. É indispensable atacar as institucións e as formas de explotación tal e como estas se manifestan. Asemade, é preciso destruír a rede de ideas prefabricadas que se inculca ó ser humano dende a súa xuventude, non só nos establecementos burgueses de ensino senón tamén na escola primaria, non só na escola senón tamén nos cuarteis de adestramento, nas igrexas, na familia, nos medios de comunicación e de entretemento (…) Contra o réxime de envilecemento e de cretinización ó cal estas ideas falaces serven de armazón, cómpre chamar incesantemente a conciencia á Insurrección.” (Jean-Louis Bédouin)

– A democracia é o menor dos males? Talvez. Pero segue a ser un mal.

– E coma mostra un botón. A frase máis definitoria da doenza que padecemos pronunciouna esta semana o barón José Luís Baltar: “Ya todo el mundo sabe que soy un cacique, pero a mí me siguen votando.” Pois as dúas cousas son certas.

– Un colaboracionista non é un resistente. Un resistente non colabora co mal.

– O xoves lin a entrevista que a compañeira diste xornal, Isabel Bugallal, lle fixo ó xornalista Jorge Elías. Nela, Elías falaba dos obxectos de luxo que viu lucir a todos os líderes políticos mundiais que coñeceu. E, en rematando, acordeime de Gandhi: se cadra o único líder que morreu con moito menos do que tiña denantes de meterse en política. Case que nada, en realidade. Cando o mataron, Gandhi non mercara un reloxo de 540.000 euros coma Berlusconi, Putin e Schwarzenegger; non era adicto á Blackberry, coma Obama e Zapatero; non ía apegado a un maletín de coiro inglés con letras douradas, coma Mariano Raxoi, nin tampouco non posuía inmobles, empresas nin varias contas bancarias coma todos iles. Cando o asasinaron, o mahatma levaba unicamente o posto: un mantón, un taparrabos, unhas sandalias e un caxato. Ah, e os lentes!

– Lembrei a Gandhi, si. Mais tamén a Manfred Gnädinger: quizais o único creador autenticamente antiburgués, anticapitalista que houbo na Península Ibérica, e cuxo museo, asombrado e esborrallado, talvez sexa un reflexo da nosa conciencia colectiva. 

– O compañeiro César, cantante e compositor do meu rueiro, botoume o sábado iste conto que algúns de vostedes lembrarán. Disque Franco saíu un día ó balcón da Praza de Oriente, e, no seu ton habitual e co seu habitual aceno de maos, dixo: “Españooooolessss… Pero ¿quién vive mejor que vosotros?” E a xente respondeu a coro: “¡Franco! ¡Franco! ¡Franco!” Ben, pois, ende mal, iste conto podería aplicarse arestora ó Presidente do Goberno actual, a todos os seus predecesores e en realidade a todos os mandaríns de todos os partidos políticos.

– Conclusión: sen liberación persoal non pode haber revolución social. Sen revolución interior non hai Revolución posible.

 

[Escrito entre o sábado e o domingo, 21-22 do 2011] 

Transmigración

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Artigos de La Opinión de A Coruña, Poemas propios | Posted on 15-05-2011

 

A Lois Pereiro, en resposta,

“sabendo que debería ter sabido”,

“retomando a perdida

aprendizaxe”.

 

“Il vero amore è una quiete accesa”

Giuseppe Ungaretti

 

“Os ignorantes renacen nun seo materno.

Os malévolos, nun estado de sufrimento.

Os benévolos, nun estado de delicia.

Tan só os que se liberan das impurezas

Da mente acadan o Parinirvana.”

Dhammapada, IX, 126.

 

   

Vou facer que esta enerxía

Nin creada nin destruída

Acade ó fin o seu

                                   fin.

 

Construtor non volverás

Erixirme na túa vida,

 

Transformándome nunha agroeira

De sentidos de sensacións

Vougas e dolosas,

Sometida a outras

Riadas de corpos

Sometidos.

 

Agora que estou a devir

Na luzada da corrente

Non arelo ningunha orela,

Nin sequera a súa vaira.

 

Fitando ecuánime o transo

Cunha quietude acesa

Eslumireime ata esluírme

Na cesación de todo

Iste dó, xa sen retorno.

 

NOTA: Tal e como indica a dedicatoria, iste poema de meu é unha “resposta” a outro poema -gran poema- homónimo de Lois Pereiro, o protagonista do Días das Letras Galegas 2011 que se festexa mañá. Con il non pretendo en absoluto “comerlle as papas”  a Pereiro senón simplemente dialogar con il. De persoa a persoa. De buscador a buscador. De poeta a poeta. Evidenciando, iso si, que, malia o aprecio que sinto pola súa obra, non comparto a actitude vital que dela se desprende:

“Aniquilar el dolor aniquilando el deseo”, dijo Buda. Un buen consejo que llega un poco tarde porque soy ya un experto en ambas cosas y prefiero sufrir, callar y hundirme los dedos en la herida antes de olvidar el más mínimo instante de mi deseo por ti. Ya ves, nunca seré budista. Demasiado tiempo entre dos vidas y no quiero perderte entre transmigraciones y, entre ellas, mi dolor y mi fracaso.  (Lois Pereiro. “Conversas Ultramarinas”).

Dez anécdotas reais sobre o galego

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Artigos de La Opinión de A Coruña | Posted on 25-04-2011

Traballo nunha célebre xoguetaría, o catálogo da cal, traducido por min durante un tempo, existe na nosa lingua por iniciativa miña. N’A Cruña hai dúas franquicias. De todos os dependentes que traballan nelas, tan só dous falamos en galego: unha rapaza colombiana, de orixe indíxena, que se namorou de todo o noso após ler a Álvaro Cunqueiro, e máis eu, fillo de emigrantes, nado en Venezuela e criado en Madrid. O resto –rapazas galegas e que estudaron o galego– empregan o español.

            -Velaí estou eu. Na tenda. Falando en galego con todo o mundo agás con aquelas persoas que, obviamente, proceden de fóra. Por cortesía cara a elas –cortesía que, cando un viaxa fóra do seu país, rara vez atopa– e porque eu, ende ben, coñezo varias linguas. Un día, unha pequena nada, a todas luces, na Galiza, cun acento claramente cruñés, ó sentirme falar en galego, achégase a min, entre pampa e desconcertada, e pregúntame: “Mira… Y tú… ¿por qué hablas en inglés?

            – Outro día vexo entrar un cativo. Sorríolle: “Bos días, feituquiño!” O pequeno vólvese cara ó pai que vén tras dil e con innegable acento do país lle berra: “¡Papá, papá! ¡Aquí dentro hay un señor que es gallego!” E o pai retrúcalle, con traza de indignado: “¡Hijo! ¡Aquí todos somos gallegos!

            – Unha mañá sen actividade. Tan só estamos na xoguetería un señor e máis eu, cando chega outra persoa. “Boas tardes. Podo axudala en algo?” A señora, no canto de responderme, bota un bufido e comeza a pasear pola tenda coa vista alzada, ollando prós recunchos do teito da tenda, ata que, en saíndo o señor que entrara denantes ca ela, vén cara a mi, paseniño, mirando a un lado e a outro como para asegurarse de que, en efecto, estamos os dous sós, e bísbame ó oído: “Oiga… Usted habla en gallego porque le obligan, ¿verdad?” “Non, señora”, respóndolle cunha mágoa a que, ende mal, xa estou a afacerme. “Eu falo en galego porque estamos na Galiza, porque é a nosa lingua e porque me gusta.”

            E que diaños buscaba a muller polo teito?, coido eu despois de que ela marche. Cámaras de seguridade internas! Pensaba, ai, que alguén estaba a vixiarme! O Gran Irmao Impositor, si!

            – Unha muller, con traza de labrega, sube ó autobús canda a súa filla adolescente. Logo de pagar, a rapaza diríxese a ela –coma sempre, obviamente–, en galego. A muller ponse rubísima de vergoña e, en voz ben alta, pra que todos a sintamos, xirándose ora cara á súa filla, ora cara á nós, os pasaxeiros do autobús, rífaa: “¡Ha! ¿Y tú por qué me hablas ahora en gallego? Porque en la casa hablamos siempre, siempre en castellano…

            – Entro nun bar de Elviña. O camareiro está a falar en galego con algúns seareiros habituais. A min non me coñece. “Un café con leite, por favor.” “¿Cómo lo quiere: en taza o en vaso?”, pregúntame il. E eu, pra que se decate do absurdo da situación, dígolle sorrindo, chanceando: “Pero, ho, a istes señores fálaslle en galego e a min en castelán. Por que? Acaso son eu menos ca iles?” “Pois tes razón”, comprende il. Ende ben.  

            – Soa o teléfono. “Xoán?” “Si, son eu.” “¿Qué es eso de son eu, son eu?”, rífame unha voz que me parece coñecer. “¡Que soy X, tú!”, confírmame unha amiga madrileña, poeta, culta e que fala varias linguas. “A mí háblame en español, ¿eh? Nada de gallegadas…” (Ende mal, iso acontéceme dabondo. Moitos amigos españois, artistas e de esquerdas, téñenme reprochado o feito de escribir e de falar agora en galego. Cousa incomprensible pra elas e pra iles que, ademais, coma a maioría dos españois, teñen unha idea absolutamente equivocada de ou ignoran por completo a nosa historia, a nosa cultura e a situación sociolingüística que estamos a padecer. Peor aínda: cando parolamos do tema, cando lles explico que o pobo galego, coma tal, corre perigo de extinción, sempre acabo decatándome de que, no fondo, coma á maioría dos españois, tanto lles ten. O seu é unha mestura de ignorancia e de indiferenza –cando non de desprezo, que tamén. De feito, outro amigo polo que, malia a súa incomprensión, sinto unha enorme estima, me confesou aí atrás que “cuando me mandas algún e-mail en gallego, yo lo borro ipso facto, sin leerlo.”)

            – Asisto a un concerto dun cantautor galego, afincado en Francia pero que canta e compón en galego. Á saída do Teatro Colón, mentres converso cunha parella amiga, vexo saír unha coruñesa de toda la vida, cuberta cun abrigo de visón, acompañada da súa filla, á quen lle comenta: “Ay, las canciones te me gustaron mucho, pero, hija, ¡qué manía tiene esta gente de cantar en gallego!”

            – Serán de domingo. Vou no coche coa miña sobriña, buscando unha rúa onde vive unha amiga dela coa que quedou. Ninguén polo rueiro. De súpeto vexo tres persoas maiores: un señor e dúas señoras. Paro. Baixo do coche. “Desculpe”, diríxome a il, “sabe vostede cal é a Rúa Uruguay?” “Sí, la conozco”, dime o señor do abrigo de loden, sorrindo ironicamente. “Pode dicirme onde está?”, insisto, apurado. “Puedo…”, continúa il co seu ar de suficiencia, “si usted me lo pregunta en español.” “Como di?”, sorrío eu sen dar creto ó que escoito. “Digo que si usted me pregunta en español: ¿Sabe usted dónde queda la calle Uruguay?, yo se la indico.” “Non fai falla”, retrúcolle eu facendo un esforzo por conterme e non afogalo alí mesmo. “O único que me faltaba por ver xa é alguén da miña propia cidade, do meu propio país esixíndome que non fale a nosa lingua e obrigándome a falar outra na miña propia cidade e no meu propio país. Abur, señor! Bo serán!”, guíndolle denantes de volver entrar no coche e seguir buscando. Pero o máis gracioso de todo é que, un minuto despois, albisqueino de lonxe todo encabuxado, rubio de ira, facendo grandes acenos e –seguramente– botando pestes de min ás súas acompañantes. Manda carallo!

            – Chego cas meus pais, que viven nunha urbanización do Concello de Culleredo. Ó baixar do coche, vexo dous pequenos, un neno e unha nena, vindo cara a min. “¡Hola!”, dime a cativa duns dez anos, a quen non coñezo. “Ola, amiguiños…” “¿Cómo te llamas?”, pregúntame ela. “Eu chámome Xoán, e vós?” “Pero… ¿tú hablas en gallego?”, abráiase a pequena, con acento galego, arregalando os ollos. “Xaora, porque estamos na Galiza e eiquí somos galegos…”, respóndolle eu ó seu silencio. “A ver…”, intento facerlle comprender. “Ti sabes qué lingua falan en Inglaterra?” “Sí, el inglés.” “E en Francia?” “El francés.” “Ben, pois eiquí, como somos galegos, falamos o galego.” “Pero entonces… ¿a ti te gusta el gallego?”, insiste ela, con cara de noxo. “Claro. A min gústanme todas as linguas. E o galego… encántame.” “Pues yo lo odio”, afirma ela rotunda. “E logo?” “Pues porque en el colegio me obligan a estudiar todas las asignaturas en gallego.” “Iso non é verdade”, dígolle eu, con suavidade. “Ti estudas algunhas en galego, outras en castelán e o resto en inglés, que o sei eu.” “Bueno”, acepta ela, “pero da igual. Yo lo odio de todas formas.” 

NOTA: Podería contarlles un cento de anécdotas, tan incribles pero tan reais coma estas, que sufrín en carne propia durante os doce anos que xa levo vividos na Galiza. Pero pra que? Serviría de algo?