Mulleres superrealistas: Leonora Carrington

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Artigos de La Opinión de A Coruña, Fotos alleas | Posted on 11-04-2011

A nena tiña visións dende os dous anos. Coma William Blake. Coma Patti Smith. Afirmaba ver a Dagda, ver os Tuatha de Danann, ver os mesmiños Sidhe, os trasnos dos que lle falaba a súa nanny, en cada recuncho. E, inda por riba, entenderse cos animais. Ser ela un animal: a egua compañeira de Tártaro, o seu rocking horse.

            – Que fas?, preguntábanlle ó vela inclinada sobre o seu caderno.

            – Un Manual de desobediencia.

             A nena pintaba e escribía coas dúas maos: a dereita e a esquerda. E de esquerda a dereita. Pintaba e escribía ó revés que todo o mundo. A nena era especial. Especialmente salvaxe. Especialmente rabuda. Mística. Indomable. Rexeitaba todo o futuro que os seus pais, magnates da industria textil, lle preparaban. Como non ían tela por rara?                 

            Mary Monica Moorhead, a súa avoa materna, de ascendencia irlandesa, coma a súa mai, contoulle un día que Noé impediu que a hiena subise á Arca porque papaba cadáveres e ganía imitando o riso do ser humano. Mais, despois do Diluvio Universal, cruzáronse o lobo e a pantera, e a hiena renaceu. A hiena, que ten dos xemas no canto de ollos. “E se alguén a mata –díxolle a avoa–, lle quita as pedras e as pon su a lingua, pode predicir o futuro.” Por iso, se cadra, a nena liberou unha hiena no zoo e convenceuna pra que a suplantase coma debutante o día no que os seus pais a presentaron en sociedade, perante os reis de Inglaterra. Por iso, se cadra, a nena deveu nunha creadora vidente…

            O pasado 6 de abril, Leonora Carrington, a maior e mellor pintora e escultora superrealista, xunto con Remedios Varo, cumpriu noventa e catro anos. E velaí segue a maga: pintando, esculpindo, escribindo, loitando, soñando, meditando… En van podería resumir eu aquí a súa accidentada pero fabulosa vida (cousa que, ademais, xa fixeron outras persoas nun cento de vídeos e de páxinas de Internet). Tan só vou destacar seis momentos decisivos da súa benéfica existencia.

            A súa infancia en Lancashire, onde comezou a familiarizarse cos temas que predominan na súa obra: o mundo onírico, a mitoloxía celta, universal, a astronomía, a alquimia… e os animais, sempre os animais: os seus “axudantes xamánicos”.

            A súa viaxe a Italia, onde, en vez de asistir ás clases nas que intentaban facer dela unha lady convencional, regalou os ollos perante os cadros de Frai Angelico, do Giotto, de Piero della Francesca, de Giovanni di Paolo, de Archimboldo, de Cimabue…

            A súa xuventude en París, onde, a través do seu amor por Max Ernst, coñece ós membros do grupo superrealista e comeza a expoñer e a publicar en Francia e en Europa.

            1939-1941, o período do que Ernst é internado nun campo de concentración nazi; Leonora sofre inmensamente, ata case que enlouquecer; cruza a fronteira e chega ó Madrid franquista; alí descóbrea un espía enviado polos seus pais e intérnaa nun manicomio de Santander (a experiencia que relata nas arrepiantes Memorias de abaixo); lisca a Portugal, dende onde, grazas á xenerosidade de Renato Leduc, con quen casa pra conseguir o visado, chega a México. 

            Alí reencontra a Ernst, e traba amizade co grupo de Remedios Varo, Benjamin Péret, Frida Kahlo, Diego Rivera, Kati Horna, Tina Modotti, Gerda Taro, Alice Rahon… Alí casa co seu home, Emerico Weisz, e ten dous fillos. Alí enchóupase da espiritualidade indíxena e volve pintar, esculpir e escribir arreo. Indo de México a Estados Unidos, e de Estados Unidos a México. Ata o de agora.

            Entre medias… Hai un episodio da súa vida do que eu sei ben pouco porque hai ben pouca información, pero que me interesa moitísimo: a súa aprendizaxe cun lama tibetano que lle ensinou diversas técnicas de meditación budista e que a iniciou nos misterios do Libro tibetano dos mortos –algo que tamén se advirte no seu labor, interior e exterior…

            Coincidindo co seu noventa e catro aniversario, a escritora e xornalista Elena Poniatowska (nomeada “galega universal” pola AELG) agasallouna con Leonora, a súa biografía novelada, que a editorial Seix Barral vén de publicar. Secasí, eu recoméndolles a vostedes que acudan mellor ás fontes: ós numerosos catálogos que existen verbo da súa obra e ós seus relatos –publicados en España pola editorial Siruela. E tamén ós ensaios que publicou Lourdes Andrade denantes de morrer atropelada por un coche (Leyendas de la novia del viento e Leonora Carrington: historia en dos tiempos) ou ó libro que lle consagrou Julia Salmerón na “Biblioteca de Mujeres” de Ediciones del Orto.  

            Que Prim (o alcume que tiña a cativa “altiva” na casa) soubo aproveitar estoutra vida súa e convertela nun don pra ela mesma e prós demais salta á vista, nótaselle na cara. Nun documental emitido pola televisión mexicana, a muller-nena-visoira comenta: “Pra coñecérmonos a nós mesmos, cómpre principiar precisamente por aquiles aspectos nosos que rexeitamos. Eu, por exemplo empecei establecendo unha comunicación con esa parte de min que, por dicilo dalgún xeito, podería pintar unha vella encabuxada, estúpida, antipática.” Ou sexa, dialogando coa súa Sombra.

            Aquela nena especial que, de non ter labrado o seu propio destino, tería acabado realmente tola nunha cela de castigo de Sudáfrica, insiste: “Cómpre principiar pescudando qué ou quén está a dicir esas cousas tan tremendas en min. Quén me maltrata así. Quén pode xulgarme dunha maneira tan radical… Porque dentro de nós bule unha chea de personaxes, convive unha infinita zooloxía. E só establecendo unha comunicación sincera e auténtica entre esas partes de nós podemos chegar a aceptarnos tal e como somos. ”   

 Foto: Autorretrato de Leonora Carrington (1938) en St Martin d’Ardèche,
onde viviu con Max Ernst ata que o capturaron os nazis.  O cadro titúlase “Samaín”.        

http://gruposurrealistagalego.blogaliza.org/2011/04/07/aniversario-de-leonora-carrington/

A voz de Pasolini

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Artigos de La Opinión de A Coruña, Vídeos | Posted on 03-04-2011

 

O cineasta Paulino Viota, canda o cal tiven o privilexio de ver a mostra, sinaloume un detalle do que eu probablemente non me tería decatado de ir só. Consonte se le na derradeira páxina do guión de Mamma Roma (1962), tralo pasamento do seu fillo Ettore, atado a unha mesa de tortura, coa mesma, tráxica traza do Cristo morto de Mantegna, a súa mai, suxeita polos veciños que impiden que se guinde pola fiestra, debía soltar iste “berro desesperado que é, asemade, un ouveo de fera e unha acusación: Os responsables! Os responsables! Os responsables!” “Pero Pasolini –díxome Viota–, sempre tan lúcido, tan intelixente, e malia ter todos e cada un dos planos coidados de antemán, preferiu rematar a película coa ollada da Magnani fitando a cúpula do cárcere (símbolo do sistema opresivo)…” Ollada que, xaora, berra, acusa infinitamente máis que calquera frase.

            A voz de Pasolini: primeiros apuntamentos dun ensaísta cinematográfico, a exposición que remata esta semana cun ciclo das mellores obras do director e poeta italiano, xira ó redor de sete documentos audiovisuais: tres dos abraiantes “Diarios sonoros de Mamma Roma” que Pasolini gravou nun magnetófono e logo transcribiu durante unha pausa da rodaxe da súa segunda película; o appuntamento fílmico “pra unha Orestiada africana”; unha entrevista de Carlo di Carlo con Pasolini, verbo da súa vida e da súa obra; outra co propio di Carlo, falando sobre o seu amigo e colaborador, e máis un breve documental sobre a problemática rodaxe de La Rabbia (o outro film-eixo da exposición).

            Complementándoos, o/a visitante que acuda á Fundación Luís Seoane achará unha manchea de documentos igual de interesantes: fotografías de diversas rodaxes de Pasolini quitadas por Angelo Novi; exemplares dos guións orixinais; fragmentos das películas proxectados en vídeo; manuscritos, poemas e debuxos do corsario asasinado, sinte dunha vintena de reflexións, reproducidas nas paredes, tan impactantes coma esta: “Se conseguín transmitir o que quería transmitir en Accatone –poñamos, por exemplo, a grandeza épico-relixiosa destas personaxes miserables–; se conseguín amosar esta a través dos estilemas da miña película, do ritmo da narración, do xeito no que eu movo estas personaxes, da atmosfera nas que as mergullo, a través da luz, do sol, do ambiente que as arrodea; se conseguín transmitir esta idea delas é que as amo de verdade. Se, pola contra, fracasei niso é que o meu amor non é sincero… A redención provén do estilo, así que… se fracasei estilisticamente, ou sexa, se non conseguín o resultado estilístico axeitado, daquela, o meu amor non é sincero; daquela, hei intentar amar aínda máis.”

            Denantes de abandonar o fermoso edificio ideado por Creus e Carrasco, fico un intre diante dun dos poemas que Pasolini quixo empregar nise “experimento” lírico-político que ía ser La Rabbia, tal e como il o concibiu. Un poema sobre a “Liberación de Togo”, cuxos catro últimos versos dicían: “Xente de cor, é na dignidade/ Onde o home non ten cor// A única cor do home/ Está na dita de enfrontar o propio mal.” Pero Pasolini cambiou o derradeiro verso, deixándoo así: “A única cor do home/ [está] na dita de enfrontar a propia escuridade.”

 

Estelas (I)

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Artigos de La Opinión de A Coruña, Estelas, Fotos alleas | Posted on 21-03-2011

 

  • O meu obxectivo coma creador: “Devir un poeta primitivo”. O meu obxectivo coma persoa: “Devir un verdadeiro retraído”, consonte a antiga acepción diste adxectivo: “Dicíase de alguén refuxiado nun lugar sacro”. Isto é: acubillarme na Tripla Xema budista: o Buda, o Dhamma e o Sangha. E na superrealista: Poesía, Amor e Liberdade… reais.
  • Ser, coma aquil “somnámbulo magnético” vinculado ós Rosa Cruces, un “espello infatigable” do noso “axente descoñecido”.
  • René Char: “Eu non confundo aquiles que loitan polo seu pan con aquiles que barrenan co pastel” (ou sexa, “que coidan en cómo sacar tallada do pastel”, brioche, en francés, termo que alude familiarmente tanto á “necidade”, á “estupidez” coma “ó benestar burgués”: avoir de la brioche, te-la “curva da felicidade”, criar bandullo).
  • Capeliñas, capeliñas, capeliñas… Olle onde olle, cheo de mágoa, de vergonza allea, non vexo máis que capeliñas. Capeliñas políticas. Capeliñas sindicais. Capeliñas artísticas. Capeliñas xornalísticas. Capeliñas académicas… Capeliñas por acó e por aló nas que iles/elas enfornan o pastel que logo se reparten e papan. Mamoneo, moito mamoneo.Caciquismo. Amiguismo. Sectarismo. Unha interminable rede social de redes… de corrupción. Pero eu, ai, aburrinas. Aburrín todo iso. Non quero saber máis. Estou cheo de indignación. Farto de ver cómo incluso amigos que eu apreciaba trafican entre iles.
  • Olga Novo: “No templo comérciase co teu amor…”
  • A Poesía vive un dos momentos máis penosos da súa historia, cando os e as poetas de moda saen nas revistas de moda (e algúns, mesmo publicitándoa). Unha época na que a maior arte que existe é, non xa simplemente a moda, senón a arte de estar de moda.
  • Char: “Non se pode coquetear coa Poesía: hai que dar todo por Ela.” Xaora. Coa Poesía NON se xoga, porque: a) Ela salvoulle a vida a moita xente en momentos terribles da súa existencia; b) moita xente se xogou e segue a xogarse a vida por Ela; e c) moita xente perdeu a vida por Ela. Cando menos, tal e como a eu a entendo. (P.S. “E qué é xogar coa poesía, se pode saberse?”, preguntoume unha compañeira. “Xogar ó Monopoly”, retruqueille. “Traizoar a quen se ama.”)
  • Poñéndome ironicamente materialista, ben podo comprender que algunhas estrelas do rock actúen diante dos ditadores e dos mafiosos do mundo por un millón de dólares. (A fin de contas, os presidentes de todas as “democracias” tamén comercian con iles, e logo fan coma as estrelas de rock: xurar que ignoraban con quén era o trato.) O que non me cabe na cabeza é que algúns creadores vendan a súa dignidade por “un acordo entre amigos” de infinita menor cuantía, un posto –coma todos– transitorio de poder ou mesmo por unha boa crítica. Calquera, calquera cousa con tal de tirar proveito.
  • Unha de dúas: quer eu teño vergonza de máis, quer hai xente que non ten ningunha.
  • No mundo da cultura, coma no mundo da política e no mundo en xeral, hai xente que dá a cara e xente que ten moita cara. E o malo é que, de fixermos dúas listas paralelas, os segundos gañarían por goleada.
  • Sobrar, sobran poetas, si. Pois os que non viven nin actúan coma tales non lle fan ben ningún á Poesía.
  • Se, como afirma a Lei do Karma, a Lei da causa e o efecto, unha má motivación non pode xerar unha boa obra, cál debe ser a nosa principal motivación á hora de crear? O diñeiro? A sona? O pracer persoal?
  • O útil non é case que nunca o necesario. O necesario está moi por enriba da súa utilidade. E xa non digamos o vital, todo o natural = relativo á Natureza.
  • Pra sentir esa voz –ou esas voces– coa(s) que desexo escribir, hei deixar de pensar. Ser Cezanne, que comentou: “Cando comezo a pensar, estrago todo.” E Cartier-Bresson, que sempre citaba esa frase ó falar do “instante decisivo”.

          En galego, coidar ten tres significados: matinar/barrenar, maxinar e coidar, stricto sensu. O único realmente necesario pra crear é o terceiro: coidar/fitar o que fas e coidarte/fitarte.

         Sei dalgúns compañeiros que denantes de escribir un poema, un libro pénsano, planifícano, estrutúrano… escarállano. Pois a premeditación é antítese da meditación. Crear é outro xeito de meditar. E meditar non é reflexionar senón xusto o contrario: observar o pensamento sen identificarse con il.

         Se cadra a escrita automática que buscaban os superrealistas sexa iso: fitar o pensamento… as mensaxes que nos envía esa parte interior de nós -o Inconsciente, o Si Mesmo, o Atman…-   e plasmalas tal cal. Se cadra pra sentir esa voz que desexamos transmitir transcendéndonos cómpre… deixar de desexala… cesar de arelar.

  • A linguaxe dos poetas é unha linguaxe inflamante e inflamada. A dos críticos e os catedráticos, unha linguaxe inflada.
  • A literatura é unha maneira de gañarse a vida. A Poesía, o xeito de existir.
  • Daquela… Se é certo que xa non é posible a herba, entre o pavimento e a lama, elixo a lama.

Foto: “Alone”, da Pequena Suricata:

http://www.pequenasuricata.com/

UNHAS PALABRAS DE CHÖKYI NYIMA RIMPOCHÉ

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Artigos de La Opinión de A Coruña | Posted on 14-03-2011

Arestora, os máis de nós pasamos os días e as noites coidando a idea errónea de que a realidade é estable. Cremos que as cousas son permanentes cando non o son, e que esta existencia condicionada pode reportarnos a auténtica felicidade, cando non é así. Pensamos que os fenómenos impuros son puros e que o Eu existe realmente, cando, de feito, non hai tal. Enganados polo apego á aparente solidez da realidade, desbaldimos a nosa vida en empresas absurdas, coidando que abonda con recoñecermos por un intre a nosa verdadeira natureza, e que, nalgún momento posterior, terá lugar o recoñecemento definitivo que nos permitirá acadar a iluminación así como así (…)     

            No canto diso, cómpre cobrarmos consciencia da fugacidade de todos os fenómenos condicionados e, en particular, de que a nosa existencia tamén é transitoria. Se seguimos iste consello, comprenderemos a gran importancia que reviste o feito de prepararse asisadamente prá morte. Mais, qué o que fina en realidade? Unicamente o corpo e a palabra perecen, posto que a mente endexamais pode morrer, e prosegue a súa viaxe a través das distintas experiencias samsáricas, dos distintos bardos ou estadios que conforman o Real. Por tanto, tan só aquilo que beneficia á mente pode servirnos de axuda no noso pasamento, e, xa que logo, o máis intelixente pola nosa banda é practicarmos agora todo aquilo que poda axudarnos no tránsito da morte, mentres que preocupármonos exclusivamente polas nosas condicións materiais é un erro maiúsculo.

            Pois qué é o realmente valioso pra nós á hora do pasamento? Tan só a nosa propia experiencia na práctica do Dhamma, a purificación dos nosos ofuscamentos, da nosa ignorancia, do noso apego e da nosa aversión por medio da meditación pode socorrernos en tales circunstancias. Bardante ela, calquera outro obxectivo relacionado co diñeiro, a sona ou esoutros logros mundanos que tanto apreciamos nesta vida será completamente inútil no momento da morte.

            Non existe mor infortunio que coñecermos o xeito de aproveitar o máximo a nosa privilexiada situación actual (esta vida humana na que podemos chegar a iluminarnos) e non sermos quen de poñelo en práctica. Todos parecemos saber que a nosa vida ten uns límites temporais, pero ninguén coñece o momento exacto no que finará, xa que iste pode chegar sen previo aviso (…)

            O principal motivo polo que aínda continuamos a vagar polo ciclo da existencia samsárica é a nosa falta de adestramento e de estabilidade no recoñecemento da base luminosa da nosa conciencia, o estado de espertar, a natureza búdica presente en todos os seres. O grao de realización desta, o nivel que academos nesta vida ten un valor inestimable durante as distintas etapas de disolución do noso corpo. O feito de sabermos repousar na verdadeira natureza da mente supón unha inmensa vantaxe. No noso pasamento, de nada serven xa as tarxetas de creto, os cartos, os éxitos, os amores ou os amigos que teñamos gañado. Unicamente podemos confiar en nós, e, asemade, esa confianza dependerá da nosa capacidade pra recoñecermos a base luminosa da nosa conciencia. Só así é posible intentarmos acadar de novo a iluminación no intre –breve, fugacísimo prá maioría ignorante de nós– no que esta se manifesta tal e como é: en rematando as etapas da disolución física (…)

            Daquela, cómpre formulármonos honradamente a seguinte pregunta: “Qué poderá axudarnos a ter unha boa morte, isto é, a recoñecer –se non o fixemos en vida– a base luminosa da nosa conciencia e identificarnos con ela pra así iluminarnos? Arestora, cando enfrontamos algún problema, podemos se cadra cambiar as circunstancias externas coa axuda dos nosos familiares e amigos. E, no caso de que caiamos enfermos, podemos acudir ó médico. Pero a quén recorreremos cando perezamos? Quen poderá axudarnos entón, cando nos achemos absolutamente sós perante as consecuencias de todos e cada un dos nosos actos? Tan só os resultados obtidos na nosa práctica da sabedoría, da visión cabal que se obtén coa meditación. 

NOTA: Istes fragmentos de Chökyi Nyima Rimpoché –versionados por min en galego– están quitados da súa obra A guía do bardo: o ciclo da vida e da morte. Verbo do proceso da morte e dos distintos estadios que iste entraña, o lector ou a lectora pode ver niste enlace un bo documental dividido en varias partes: http://www.youtube.com/watch?v=QL1t82-kDNs&tracker=False

A poesía non é un conto

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Artigos de La Opinión de A Coruña | Posted on 06-03-2011

Un poema non é un conto, nin tampouco o post dun blog, e moito menos unha anécdota prosaica”, anotei hai pouco en Estelas, libro inédito de meu. Ó facelo estaba a pensar nos poetas da actualidade que, prolongando un “estilo confesional”, nado nos anos cincuenta cos “poetas do realismo” e entronado, nos noventa, canda os “poetas da experiencia”, confunden, ó meu xuízo… iso: un poema cun microrrelato, máis ou menos logrado, que estaría mellor en prosa. Ou, peor aínda, cunha entrada, case sempre intranscendente, de cadanseu diario persoal: o que Derek Walcott, comparándoo coa sublimidade da obra de Ted Hughes, denominou “unha crónica ordinaria do ordinario”.

       Eu creo ter un concepto amplísimo, e, abofé, nada académico, do que pode ser un poema, mesmo un poema narrativo. Pero esa tendencia, cadora máis frecuente, dos novos poetas blogueiros e dos blogueiros non tan novos que imaxinan escribir un poema dispoñendo en liñas truncadas a relación de algo que lles aconteceu ise día e que –insisto– rara vez pasa de ser unha simple anécdota curiosa, preócupame dabondo. Non xa porque vexa nela unha deturpación do que eu entendo por Poesía (algo sagrado,  recoñézoo) senón porque me parece outro síntoma máis da banalidade tentacular que está a apoderarse de todos os ámbitos desta sociedade aloulada, adocenada, vendida na que ata os propios creadores, no canto de afondar niles á procura do transcendente e da maneira de transcenderse a si mesmos, sucumben á tentación de acadar, sexa como for, o éxito inmediato. E, xaora, de medrar no eido político, social e literario, a costa de trepar os uns riba dos outros, repartíndose as ganancias.   

            Non quero nin podo estenderme máis aquí sobre iste tema. Así que me contentarei con transcribirlles un exemplo dun nomeado poeta foráneo, pra que ningún compañeiro galego se sinta ofendido e pra que vostedes xulguen por si sos. Trátase dun suposto “poema” de Luís Alberto de Cuenca, ex director do Instituto de Filoloxía do CSIC e da Biblioteca Nacional de España, sinte de ex Secretario de Estado de Cultura durante o goberno de José María Aznar. “Poema” que, como verán, non é, en realidade, máis ca un resumo bonito dun episodio da vida do escritor e tradutor Marcel Schwob, e cuxo único valor poético, como tal, reside nos seus cuartetos brancos e alexandrinos. (De feito, hai máis poesía nas dúas primeiras frases do libro de Schwob ó que alude de Cuenca que en todo o seu “poema”.) Podería elixir outro entre moitos poemas dil ou doutros colegas así, tanto galegos coma españois, que escriben igual ca il. Pero iste é perfecto. Velaquí vai, de seguido:    

            Se llama Marcel Schwob. Tiene veintitrés años./ Su vida ha sido plana hasta el día de hoy./ Pero el relieve acecha en forma de una puta/ a la que lo conduce, una noche, el azar.// Se llama Louise. Es frágil, menuda y enfermiza,/ silenciosa y abyecta. Casi no se la ve./ Sólo hay terror y angustia en los inmensos ojos/ que le invaden la cara, dignos de Lillian Gish.// En sus brazos Marcel olvida que mañana/ citó en la biblioteca a su amigo Villon./ Se olvida hasta de Stevenson, su escritor favorito,/ de Shakespeare, de Moll Flanders y del Bien y del Mal.// Qué tres soberbios años de amor irresistible/ aguardan al judío en la paz del burdel./ El cielo de París aún retiene sus vanas/ promesas y las tiernas caricias de Louise.// Pero lo bueno acaba. Ella muere de tisis/ y Marcel languidece, privado de su sol./ “No queda más remedio que volver a los libros”,/ se dice, y da a las prensas El libro de Monelle.

Nota: a ilustración que acompaña iste artigo é un dos gravados que realizou a pintora superrealista Leonor Fini verbo d’O libro de Monelle.

Alén, de Clint Eastwood

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Artigos de La Opinión de A Coruña | Posted on 27-02-2011

Igual que cada ano dende hai un lustro, acudo, entusiasmado de antemán, á miña cita con Clint Eastwood. Tanto me ten que a película que estree sexa xenial, boa ou irregular. O que me fascina do actor e director estadounidense non é tanto a súa traxectoria cinematográfica coma a súa traxectoria vital. O devir do seu pensamento e do seu espírito.

            En Hereafter (Alén, en galego, Más allá de la vida, en castelán) volven aparecer case que todos os temas da obra de Eastwood que a min me interesan especialmente, e verbo dos cales espero escribir como cómpre algún día.

            Velaí está, xaora, o tema da violencia, o eixo central da súa carreira pero que en Alén, lóxica e consecuentemente, xa non é o tema, o eixo da película. Despois de Gran Torino, onde o protagonista, por vez primeira na andaina de Eastwood, renuncia a empregar á violencia pra “facer xustiza”, tras comprender que a violencia xera violencia, que a violencia é sempre violencia, e, daquela, que non hai unha violencia “boa” e outra “má”, veu Invictus, unha defensa innegable da non-violencia. Agora, con Alén, Eastwood riza o rizo, denunciando a violencia globalizada diste sistema perverso que está enfermándonos a nós e, xa que logo, convertendo o planeta na antesala do Enfer.

            Coma, ai, todo o mundo, as personaxes de Alén son vítimas dalgunha violencia. Pero aquí, nesta fita, nin elas desexan vingarse nin hai pistoleiro ningún que se vingue por elas. Nun mundo sobrado de inxustizas, o único Xuíz real que parece facer xustiza é… a Morte. A fin da que ninguén pode librarse e na que –parece dicirnos Eastwood e nos aseveran os místicos de todas as épocas– padeceremos, sinte do proceso da morte en si, as consecuencias de todos e cada un dos nosos actos. Pois segundo haxa sido a nosa vida así será a nosa postmortem. (Iso que os budistas chaman “o bardo do devir”, posterior ó do pasamento e anterior ó do renacemento.)

            A película (película incómoda, da que algúns espectadores se saen porque, coma a maioría da xente, non queren nin sentir falar da morte) principia cunha terrible secuencia que xa forma parte da historia do cine: a do maremoto que arrasou varias costas do Océano Índico a finais do 2004. Sempre houbo tsunamis, en todas as épocas, pero tan só se producían cada moito tempo. Arestora, cada vez son máis frecuentes. Coma os terremotos, os ciclóns e as demais catástrofes. Por iso estou certo de que, en Alén, Eastwood está a bisbarnos que esa acción destrutora da Natureza é consecuencia natural da violencia que nós, burricáns de nós, estamos a exercer contra ela.

            Como dixen, todas as personaxes de Alén son vítimas dalgunha caste de violencia: social, económica, laboral, familiar… mesmo persoal (a que elas se infrinxen a si mesmas, coma Jackie, a mai soa, infeliz, drogadicta de Marcus e Jason). Todas son ou deveñen, en mor ou menor medida, seres marxinados. Pero, como dixen, ningunha delas quere vingarse. Ó contrario: todas son ou deveñen persoas ben sensibles ó sufrimento alleo. Por que? Porque todas padeceron, directa ou indirectamente, a experiencia da morte.

            Dada a temática central da película, é lóxico que canda ela apareza outra das obsesións do director: a relixión organizada e xerarquizada –que non hai que confundir coa espiritualidade–. Con ela, con esa sorte de lobby (Marie dixit), Eastwood volve amosarse implacable. Hai moitas frases e escenas que o demostran pero, igual que en Gran Torino, a máis crítica de todas é a do funeral. Cando incineran o neno Jason, a mensaxe do director e do guionista, Peter Morgan, non pode ser máis clara: as relixións non só non dan resposta ó misterio do pasamento senón que non axudan, de maneira ningunha, ós familiares do finado. Son –por dicilo en prata– unha andrómena. E unha andrómena que, ademais, xera violencia (no caso dos fundamentalismos, en xeral, e terroristas, en particular, representados na película polo atentado cometido en Londres no 2005).

            Tamén aparece, cómo non, en Alén o tema do azar. Isto é: cómo un feito casual pode cambiar, ende ben ou ende mal, a nosa vida. Se Marie sofre o maremoto é porque Didier, o seu xefe e amante, divorciado, prefire ficar no hotel durmindo no canto de ir mercar, il, un agasallo prás súas fillas. (Ou sexa, Marie, unha muller xenerosa, sofre as consecuencias dunha acción egoísta que, secasí, non lle bota en cara a Didier, tan só llo lembra, noutra escena da película). Se Jason, após ser atacado por unha panda de desgraciados, morre atropelado por un coche é porque il, nun intre, decide ir á farmacia, mercar un medicamento pra que a súa mai poda desengancharse, no canto do seu irmao, Marcus, a quen ela, Jackie, lle pide primeiramente o favor. E así todo. Coma en Mystic River ou coma n’o Troco.

            Por último –xa que non podo alongarme máis aquí– comentar que, igual que noutras películas de Eastwood (As pontes de Madison, Million Dollar Baby…) o escritor paradigmático, metafílmico e metafísico, era W. B. Yeats, nesta é Charles Dickens. Non xa porque iste, en efecto, se interesou moito polo ocultismo e o espiritismo senón porque hai detalles na fita directamente quitados dos seus célebres relatos sobre estantigas. Un dises detalles, clave (o feito de que cada vez que alguén lle roza a mao a George, o verdadeiro vidente, iste albisque os mortos da persoa que o toca) está sacado concretamente d’O xuízo por asasinato: un conto pra tomar cun chisquiño de sal… e aturar así o desacougo.  

O abismo

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Artigos de La Opinión de A Coruña | Posted on 21-02-2011

Supoño que a algúns de vostedes lles sorprenderá esta afirmación de meu: a de que creo que a reacción da sociedade galega, en xeral, perante as afirmacións galegofóbicas vertidas pola concursante cruñesa no programa Gran Hermano foi inxusta, desproporcionada, tendo en conta a realidade sociolingüística diste país. Isto é: que no fondo os máis dos galegos pensan e/ou actúan do mesmo xeito ca ela: por acción ou por omisión.

            Un exemplo. Pouco despois de comezar a rodar a noticia polos medios de comunicación, unha compañeira xornalista escribiu un artigo sobre ela, queixándose das absurdas, lamentables, incribles pero verdadeiras declaracións da rapaza. Con razón.

            Nise artigo, a devandita compañeira ironizou verbo das aseveracións da nosa compatriota e concidadá: con razón. Dixo que o asunto non era unha simple anécdota senón o “síntoma dun sentimento fraguado durante anos (máis ben séculos, aclaro eu) nesta punta Noroeste: o da negación; o do (auto)desprezo por (todo) o galego e o rural”. E díxoo con razón. 

            Escribiu que “renunciar a un idioma téndoo ó alcance da mao, xa sexa o galego, o castelán ou o xaponés, é como atravesar a Capela Sixtina sen erguer a ollada: unha cegueira cultural”. E quedouse curta, porque cando un pobo renuncia a ou, peor aínda, rexeita a lingua de seu, a lingua que –no noso caso– mantiveron con suor e con bágoas os nosos devanceiros fronte a aquiles que os vexaban por falala ata o punto de inocularlles o seu desprezo, está a destruír unha das bases que o sostén, que o conforma coma tal pobo.

            Tamén levaba razón –cánta razón, ai! – ó laiarse do costume que teñen algúns dos nosos –incluídos os intelectuais e os políticos galeguistas, nacionalistas ou independentistas– “de lle riparen o galego ós seus propios (e auténticos) falantes, outorgándolle dignidade unicamente a esa variante xunteira, (“normativizada”), na que non caben o seseo nin a gheada, onde campan palabras coma fincapé, (grazas ou amábel), onde a fonética brilla pola súa ausencia e onde os pronomes se guindan ó chou, (tipo) cho digo eu”.

            “Desprezar o rural (e os seus “dialectos”) por sistema é outro deporte popular (dende hai séculos) entre algúns presuntos urbanícolas”, remataba dicindo a compañeira, “cando unha grande maioría (case que a totalidade, máis ben) da poboación galega atopa as súas raíces no campo” ou na beira do mar. E ten toda a razón.

            O aspecto absurdo, lamentable, incrible pero verdadeiro dise artigo a prol do galego é que: a) foi escrito en castelán e por unha persoa que seguramente non fala galego a cotío –coma as senadoras do PP que tanto aman su Galicia–; e b) que foi publicado nun xornal que, coma todos os outros xornais galegos, agás Galicia-Hoxe, non só saen maioritariamente en castelán senón que manteñen a lingua diste país encerrada nunha “cota”, ínfima, ridícula, da que esta non pode saírse.

            Non vexan, por favor, nas miñas palabras unha ofensa a esta compañeira contra a que non teño nada en absoluto, xa que nin sequera a coñezo. Tan só quero evidenciar, por enésima vez, a “anormalidade”, o absurdo no que andamos… cara ó abismo. Cara ó suicidio, si. Absurdo, ai, no que –outro exemplo entre tantos– hai centros culturais que ofrecen cursiños de galego… en portugués! Ou, ai, no que os primeiros en dicir que iles non saben falar ben o galego son… os galegofalantes de toda a vida. Ata ise punto chegamos.

            Abofé, algúns de vostedes retrucarán: “É que iste é un país bilingüe e esa señora ten todo o dereito a defender o galego na lingua que lle pete!” Pero eu rosmo, por enésima vez, que: a) non existen nin existiron nunca, ó longo da historia, países bilingües de seu senón países, coma o noso, onde, durante un período de tempo (prolongado, no noso caso, polo “atraso” labrego que arrastramos ata arestora, cando a “modernidade” capitalista está a acabar co campesiñado) as linguas propias aturan as invasoras ata que estas se impoñen a feito; b) o amor demóstrase con actos, non con palabras; e c) xaora, eiquí todo o mundo é libre de falar, estudar, escribir, educar ós seus fillos… na lingua que lle pete. Pero ollo!: cando menos decatándose, sendo ben, ben consciente de que coa súa actitude está a colaborar coa extinción do seu e dos seus. Do pobo galego coma tal.

            E o resto é hipocrisía.

Addendum: Logo de moito matinar, xa albisquei o futuro da célebre Cidade da Cultura. Vai ser o noso Gran Xacemento de Atapuerca, onde os españois que vivan na Galiza dentro de cen, douscentos anos poderán ir ver cómo era, cómo falaba, cómo vivía… o extinto pobo galego. E non me estrañaría nadiña que mesmo os pobres ósos de Rosalía de Castro acabaran expostos alí, en plan momia da reina Nefertiti, a carón do esquelete dun carro de vacas –ou mesmo dunha vaca en si, outro animal desaparecido en… Dombate.

 

Unha petición inútil

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Artigos de La Opinión de A Coruña | Posted on 07-02-2011

 

Ás memorias de

Rosalía de Castro,

Alfonso Daniel Rodríguez Castelao

e Ricardo Mella Cea (entre un cento doutras).

 

Niste país chamado A Galiza; niste país domado, castrado, esquilmado, envellecido, envilecido, empobrecido en infinidade de aspectos; niste país onde persisten malamente tantas persoas, tantas familias, tantas aldeas, tantas parroquias, tantas vilas onde hai tantas asociacións, tantas agrupacións, tantas corporacións, tantas cooperativas, tantas ONGs, tantas institucións de índole social, benéfica, cultural… con tantas carencias, tan necesitadas, eu, Xoán Abeleira Álvarez, cidadán galego e universal por amor e por dereito propio, con todos os meus respectos opino:

            1º- que o día en que o señor Manuel Fraga Iribarne, preso dunha arroutada de egotismo, de megalomanía, coidou: “Xa que, abofé, e digan o que digan os demais, eu levo feito moitísimo por esta terra, vou erixir un macro monumento pra que as xeracións futuras me lembren… E vouno chamar… A Cidade da Cultura, que iso sempre queda ben… a cultura…”; ise día, opino eu, o señor Manuel Fraga Iribarne cometeu un tremendo pecado (por empregar un concepto da súa terminoloxía relixiosa), e, daquela, atentou contra o pobo galego.

            2º- que o día en que o señor Peter Eisenman, preso dunha arroutada de cobiza, de egoísmo, aceptou levar a cabo ise proxecto cometeu un tremendo pecado, e, daquela, atentou contra o pobo galego.

            3º- que o día en que os compoñentes do goberno bipartito (PSOE e BNG) presidido e vicepresidido polos señores Emilio Pérez Touriño e Anxo Quintana respectivamente, presos dunha arroutada de covardía ou de falta de afouteza, non foron quen de parar ise dislate, malia terse oposto a il no parlamento, faltaron á súa palabra, pecaron de incoherencia, incumpriron o manifestado en cadanseu programa, cadanseu mítin, cadansúa declaración, e, daquela, atentaron contra o pobo galego.

             4º- que o goberno actual do PP, presidido polo señor Alberto Núñez Feixóo, ó facer realidade a arela egocéntrica e megalomaníaca do seu antecesor, Manuel Fraga Iribarne, está a cometer o mesmo, tremendo pecado, e daquela a atentar dobremente contra o pobo galego.

            5º- que todos os empresarios, grandes, medianos e pequenos, que, pensando unicamente nos seus propios intereses, escriben, falan e actúan verbo da “necesidade” de tamaña inutilidade, cometen un tremendo pecado, e, daquela, atentan contra o pobo galego.

            E 6º- que os artistas e as institucións culturais que, logo de terse manifestado pública e radicalmente en contra de semellante tolemia, corren agora prestos a apoiala coa escusa de que “unha vez feito o aro, pasemos (novamente) por il” están a cometer… non sei se un tremendo pecado pero si un tremendo erro, pois esa é maneira que ten o sistema de engaiolarnos arreo: amosarnos o caramelo pra que caiamos no garamelo. E, daquela, están a atentar contra o pobo galego que din defender.

            Así mesmo, e por todas as razóns eiquí expostas, eu, Xoán Abeleira Álvarez, poeta amante da súa terra, da súa lingua, da súa cultura, do seu patrimonio material e inmaterial, e de todo o bo que a conformou e que a conforma, pido:

            1º- que se paren decontado as obras da tal Cidade da Cultura; que se derrube o que xa está feito e que se reparen, na medida do posible, os danos causados ó Monte Gaiás, manifestación viva, sagrada da Nosa Terra e da Terra Enteira (Gaia).

            2º- que todas as indemnizacións e os custes derivados destas accións xustas, nobres, axeitadas e asisadas sexan descontados paulatinamente dos soldos, das primas, das gratificacións, das xubilacións desorbitadas de todos e cada un dos implicados nesta trama, aínda que isto só sirva pra devolveren unha mínima parte da riqueza común que desbaldiron.

            E 3º- que o pobo galego non volva confiar endexamais nuns representantes, nuns partidos políticos que pecan e atentan de tal xeito contra il.

            A Cruña, 30 de xaneiro/ 24 de febreiro/ 23 de abril do 2011.

 

Tonantzin

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Artigos de La Opinión de A Coruña, Poemas propios | Posted on 31-01-2011

 

Renovado polo fume do copal
Entro no círculo
Concertado polas 7 direccións
Onde o mundo se asemella
Novamente a si mesmo

Iste é o meu movemento
O movemento que foi a orixe
O gatillo que me dispara
Alén ata o alén de min

Iste é o meu nacemento
Inacabado nacemento
O útero que me procrea
Sen deixar de concibirme

E eu danzo danzo danzo
Coma antes da existencia
Sabendo que o gran espectro
Dos seres que me arrodean
Anima unha soa vida

Os pés baten o chan
Invocando o seu substrato
O humus vindicativo
Que zumega do interior

As mans enfían o ar
Conforman todas as formas
Aprehendendo por un intre
A humildade do seu fluír

E eu danzo danzo danzo
Coma dentro de min mesmo
Sabendo que igual ca todo
Canto alenta niste espazo
Son o centro do creado

Son o centro do creado

Mais de socate as sementes
Das maracas se maian
As peles dos tambores
Se destensan de espanto

E unha man máis poderosa
Cá embriaguez conxurada
Cisca os danzantes
Polo firmamento

NOTA: Durante os últimos anos que vivín en Madrid, contactei cun grupo de “pescudadores espirituais” que practicaban as danzas xamánicas aztecas. A “miña”, aquela coa que máis me enlevaba, era a de Tonantzin, a Deusa da Terra. Su o influxo desa experiencia, e co pulo dise ritmo, escribín iste poema. Poema que hoxe quero dedicar ós meus compañeiros de Fuso Negro e a todas e todos os amigos que o venres pasado acudiron á estrea do noso proxecto.

Pinganillos

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Artigos de La Opinión de A Coruña | Posted on 24-01-2011

 

Hai xa moitos anos, un amigo estremeño botoume o seguinte conto. O dun labrego que vai ver o médico de cabeceira porque ó home lle dera “unha dor ben forte no minganillo”. “Mire –respóndelle o médico–, iso tenllo que revisar o especialista.” Daquela, o labrego acude ó urólogo, remitido polo seu médico. “Verá, doutor, é que teño unha dor fortísima… eiquí… xusto nesta parte do lombo.” “Como o lombo?”, retrúcalle o urólogo, pampo. “E, entón, por que o seu médico o mandou a min? Que lle dixo vostede?” “Eu… Pois… que me dera unha dor ben forte no minganillo.” “E que diaños é o minganillo?” “Pois o nome do lameiro onde estou a apañar patacas!”

            Asieu. Eu heilles ser tan inculto coma aquil médico de cabeceira porque ata hai ben pouco ignoraba qué carallo esa iso do pinganillo. E agora que xa o sei, non comprendo en absoluto o rebumbio que se armou esta semana polo custo dises trebellos que, xunto co soldo dos intérpretes que falan a través diles, apenas supón o 0,6 % do orzamento bruto do Senado español. A min, pola contra, parécenme súper útiles, súper necesarios. É máis, penso que todos deberiamos ter un: un chintófano dises, en conexión directa co noso intérprete interior e/ou exterior (dependendo das crenzas de cadaquén), que nos axudase a comprendernos a nós mesmos e a entender a cadora máis absurda realidade que nos axexa. Cata! Imaxinan? Poder recibir mensaxes directos do Si Mesmo, do Dao, do Atman, do Rigpa ou de calquera Deus? Mesmo traducidos xa por un médium. Un profeta. Un vidente. Un rishi ou un anxo! Que marabilla! Canta maldade se evitaría no mundo! Cantas ruindades deixariamos de cometer e cantas parvadas de facer!

            Si, agora véxoo clarísimo. Eu pensaba que todos os problemas que arrastra iste país, Galiza, debíanse a dúas causas lamentables: a falla de unidade da esquerda (ou sexa, o sectarismo e/ou o arribismo político) e a falla de dignidade, da esquerda e da dereita, coma pobo. Pero non. Todas as desgrazas que seguimos a aturar proveñen da falla de conexión que temos co noso cerne e co noso celme, e da falla de intérpretes reais, asisados, lúcidos, sabios que nos traduzan as mensaxes da Terra e do Ceo, do Mar e do Vento que nós, ignorantes de nós, quer non escoitamos, quer non somos quen de descifrar. Afastados, ai, do Verbo Primordial e das súas fontes, no canto dun bo pinganillo, temos os mass media: indignos sucedáneos. No canto de intérpretes conscientes do seu oficio, temos os políticos: innobres afeccionados. E, daquela, chóvennos lagostas. Pragas a cachón. 

 

            Addendum: No tocante ás senadoras “galegas” do PP, María Jesús Sáinz e María Dolores Pan, tan só comentarei unha cousa. Negárense a empregar a lingua propia do seu país aseverando, secasí, que aman moito Galiza, a súa terra e os seus costumes, é –figuradamente falando– como dicir: “Eu quero moitísimo a miña mai. Xúrollelo! Con toda a miña alma! Pero a min… esa vella odiosa… tanto me ten!” Unha actitude, xaora, penosa e contraditoria, aínda que, no fondo, é a mesmiña, mesmiña da maioría dos “galegos”.