LER (SE)

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Fotos alleas | Posted on 17-01-2017

… e ó vela tan embebida quixo berrarlle e calou: Monelle! Leme a min!
Marcel Schwob

Entrevista de Armando Requeixo en Criticalia

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Entrevistas, Fotos alleas | Posted on 27-01-2013

Parlamento das Letras: Xoán Abeleira

Foto: Pedro Pastor

Carpas

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Animais Animais, Fotos alleas, Poemas propios | Posted on 03-09-2011

Por unha presada de rafas

 

Emerxen desa verde opacidade

Dise bulleiro onde podrecen

Os refugallos do mundo

 

Por unhas rafas de nada

 

Arremuíñanse furiosas

Na beira do estanque

Non pra saciaren senón

Máis ben pra alimentaren

O seu círculo de apetitos

 

Asomando canto poden

Os corpos grises e graxos

Un envurullo de escamas

No que o sol non escintila

 

Arrebólannos suplicantes

Os seus dous punzóns obtusos

Mentres boquean e boquean

Coma presas da asfixia

 

Os cativos fítanas

Entre arrepiados e pampos

Ou ben ás veces recréanse

Na súa violenta anguria

Cuspíndolles no lombo

Guindándolles pedras

 

Por fin

Cando o delirio conclúe

E só resta na auga

Unha marusía confusa

Fican un intre rebuscando

Ó garete

 

Ata que a mesma negrume

Da que xurdiran denantes

As engule de novo

Devolvéndoas ó fondo

 

(Castelán)

CARPAS

 

Por un puñado de migas

 

Emergen de esa verde opacidad

De ese limo donde se pudren

Los excrementos del mundo

 

Por unas migas de nada

 

Se arremolinan furiosas

A orillas del estanque

No para saciar sino

Más bien para alimentar

Su círculo de apetitos

 

Asomando cuanto pueden

Los cuerpos grises y grasos

Un revoltijo de escamas

En el que el sol no resplandece

 

Nos lanzan suplicantes

Sus dos punzones obtusos

Mientras boquean y boquean

Como presas de la asfixia

 

Los niños las contemplan

Entre aterrados y atónitos

O bien a veces se recrean

En su violenta angustia

Escupiéndoles en el lomo

Arrojándoles piedras

 

Por fin

Cuando el delirio concluye

Y sólo resta en el agua

Una marea confusa

Permanecen un instante

Rebuscando a la deriva

 

Hasta que la misma negrura

De la que habían surgido

Las engulle de nuevo

Devolviéndolas al fondo

 

(Do libro Animais Animais.

Foto: Almudena Nicás)

Al-mudayna (versión en galego e castelán)

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Fotos alleas, Poemas propios, Poemas visuais | Posted on 07-08-2011

 

A

MOR

Cidadela

Na miña

Transcendencia

 

Barbacá

Entregada

Ó seu propio

Ventoeiro –

 

Hoxe ó albear

Sentínme

Coa túa voz

Afalándome a ser

TODO ALÉN NINGÚN EU



 

(Castelán)

 

 A

 MOR

Ciudadela

En mi

Transcendencia

 

Alcazaba

Entregada

A su propio

Ventisquero –

 

Hoy al clarear

Me escuché

Con tu voz

Incitándome a ser

MÁS ALLÁ NINGÚN YO

NOTAS: o terceiro verso do orixinal entraña un xogo de palabras: “Ciudadela/En la mía -/ Transcendencia”, que a traduccón tenta reproducir co xogo fonético “mi, mí”: “Ciudadela/ En mí (en mi interior) -Transcendencia”. Tamén o sétimo: “Entregada/ A lo suyo propio -que es pura intemperie-)”. En galego, o verbo afalar (sinónimo de tanguer, tanxer, aguillar, falar…) ten máis ben o senso de aguijar, pero con voces, berros ou xestos. O “poema visual” conforma, asemade, a torre dunha fortaleza e unha frecha. O ventoeiro, coma o ventisquero, adoita ser o lugar máis alto dun monte, e, daquela, onde zoa máis o vento, onde vai máis frío pero tamén onde or ar é máis puro…

A chaira en primavera

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Fotos alleas, Poemas propios | Posted on 30-05-2011

 

 Eis

A vosa Mag Mell

O voso santuario –

 

A foz interior

Da mar onde conflúen

O voso novo Alén

O voso vello Aquén

 

A terra devida

Un cortizo

Policárpico –

 

Agora que todo rompe a xenar todo

Gaña a súa xeira

 

Que as lamelas e as fragas bourean

Ó seu ar sen párroco nin patrón

A llo garduñar

 

Vide

As abellas doentes da Negrume

 

Vide

As derviches do Pobo dos Soños

 

Libade a vosa flor

Levade o voso mel

 

Vós

A quen Nada lles pertence 

 

(Versión en castelán)

 

LA LLANURA EN PRIMAVERA 

 

He aquí

Vuestra Mag Mell

Vuestro santuario –

 

La desembocadura interior

Del mar donde confluyen

Vuestro nuevo Más Allá

Vuestro viejo Más Acá

 

La tierra transformada

En un panal

Policárpico –

 

Ahora que todo rompe a florecer todo

Gana su jornal

 

Que los prados y los bosques laboran

A su aire sin párroco ni patrón

Que se lo pueda hurtar

 

Venid

Las abejas dolientes de lo Oscuro

 

Venid

Las derviches del Pueblo de los Sueños

 

Libad vuestra flor

Llevad vuestra miel

 

Vosotras

A quien Nada pertenece

NOTA: Após século e medio de escritos e debates verbo do tema, cada vez parece máis obvio non só que existiu realmente unha cultura céltico-atlántica senón que, tal e como afirmaban moitas supostas “lendas” e como aventuraron os arqueólogos, historiadores, antropólogos, etnólogos, etc. de finais do XIX e principios do XX, esta se espallou dende a Península Ibérica cara ó norte de Europa.

            Consonte os estudosos actuais coma Calros Solla, Rafael Quintía ou Blanca García, entre outros, a oenach, a chaira, era o sitio por antonomasia onde as distintas tribos que conformaban esa cultura de nós celebraban as súas asembleas, as súas festas, os seus sacrificios: “O lugar mítico onde [acudían] para sela-lo seu pacto coa Terra” (Rafael Quintía). Planicies no só das terras chás senón das “alturas sacras”, dos “lugares de poder” como o Monte do Seixo ou o Monte Pindo, nos que, tal e como sabemos agora, houbo unha incrible cantidade de monumentos megalíticos de toda caste: castros, antas, menhires, amilladoiros, aras solis

            Entre os cultos que alí se realizaban salientou o da lembranza e/ou retorno dos mortos, o Samaín que deu lugar ó noso Magosto e que foi cristianizado como o Día de Todos os Defuntos.

            Mag Mell (“Chaira do gozo” ou “Chaira das delicias”, en irlandés) foi un dos nomes que os celtas lle deron o Paraíso, tal e como iles o concibiron.

            O adxectivo “policárpica” aplícase ás plantas que xenan e frutifican varias veces sen chegar a morrer (ó contrario cás monocárpicas). A expresión feita “Gaña-la xeira” alude ó feito de que todos os veciños boten unha mao nas tarefas comunais de labranza. Feito que deu lugar ó verbo “xeirear: conxeniar, levarse ben”. “Bourear” significa tanto “traballar arreo” como “armar rebumbio”

            Ignoro de quén é a foto quitada de National Geographic.

 

Poema improvisado a partir dunha foto de Paula Gómez del Valle

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Fotos alleas, Poemas propios | Posted on 15-05-2011

 

MEDUSA 

 

                             Seme

Do mar

 

Primeira xema

Da pedra

                             Auroral

 

Quen te fita

Recoñécese

Na túa lúa

                             Tentacular

 

Tal e como foi

Tal e como será

 

Nota 1:  O principio diste poema naceu improvisado, onte, Día dos Museos, diante desta foto de Paula Gómez del Valle, magnífica creadora coa que tivemos o privilexio de contemplar a súa exposición. Logo, remateino na casa, hoxe.

Nota 2: En galego, o primeiro senso da palabra “xema” é “xermolo” (brote, gérmen, en castelán).

Mulleres superrealistas: Leonora Carrington

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Artigos de La Opinión de A Coruña, Fotos alleas | Posted on 11-04-2011

A nena tiña visións dende os dous anos. Coma William Blake. Coma Patti Smith. Afirmaba ver a Dagda, ver os Tuatha de Danann, ver os mesmiños Sidhe, os trasnos dos que lle falaba a súa nanny, en cada recuncho. E, inda por riba, entenderse cos animais. Ser ela un animal: a egua compañeira de Tártaro, o seu rocking horse.

            – Que fas?, preguntábanlle ó vela inclinada sobre o seu caderno.

            – Un Manual de desobediencia.

             A nena pintaba e escribía coas dúas maos: a dereita e a esquerda. E de esquerda a dereita. Pintaba e escribía ó revés que todo o mundo. A nena era especial. Especialmente salvaxe. Especialmente rabuda. Mística. Indomable. Rexeitaba todo o futuro que os seus pais, magnates da industria textil, lle preparaban. Como non ían tela por rara?                 

            Mary Monica Moorhead, a súa avoa materna, de ascendencia irlandesa, coma a súa mai, contoulle un día que Noé impediu que a hiena subise á Arca porque papaba cadáveres e ganía imitando o riso do ser humano. Mais, despois do Diluvio Universal, cruzáronse o lobo e a pantera, e a hiena renaceu. A hiena, que ten dos xemas no canto de ollos. “E se alguén a mata –díxolle a avoa–, lle quita as pedras e as pon su a lingua, pode predicir o futuro.” Por iso, se cadra, a nena liberou unha hiena no zoo e convenceuna pra que a suplantase coma debutante o día no que os seus pais a presentaron en sociedade, perante os reis de Inglaterra. Por iso, se cadra, a nena deveu nunha creadora vidente…

            O pasado 6 de abril, Leonora Carrington, a maior e mellor pintora e escultora superrealista, xunto con Remedios Varo, cumpriu noventa e catro anos. E velaí segue a maga: pintando, esculpindo, escribindo, loitando, soñando, meditando… En van podería resumir eu aquí a súa accidentada pero fabulosa vida (cousa que, ademais, xa fixeron outras persoas nun cento de vídeos e de páxinas de Internet). Tan só vou destacar seis momentos decisivos da súa benéfica existencia.

            A súa infancia en Lancashire, onde comezou a familiarizarse cos temas que predominan na súa obra: o mundo onírico, a mitoloxía celta, universal, a astronomía, a alquimia… e os animais, sempre os animais: os seus “axudantes xamánicos”.

            A súa viaxe a Italia, onde, en vez de asistir ás clases nas que intentaban facer dela unha lady convencional, regalou os ollos perante os cadros de Frai Angelico, do Giotto, de Piero della Francesca, de Giovanni di Paolo, de Archimboldo, de Cimabue…

            A súa xuventude en París, onde, a través do seu amor por Max Ernst, coñece ós membros do grupo superrealista e comeza a expoñer e a publicar en Francia e en Europa.

            1939-1941, o período do que Ernst é internado nun campo de concentración nazi; Leonora sofre inmensamente, ata case que enlouquecer; cruza a fronteira e chega ó Madrid franquista; alí descóbrea un espía enviado polos seus pais e intérnaa nun manicomio de Santander (a experiencia que relata nas arrepiantes Memorias de abaixo); lisca a Portugal, dende onde, grazas á xenerosidade de Renato Leduc, con quen casa pra conseguir o visado, chega a México. 

            Alí reencontra a Ernst, e traba amizade co grupo de Remedios Varo, Benjamin Péret, Frida Kahlo, Diego Rivera, Kati Horna, Tina Modotti, Gerda Taro, Alice Rahon… Alí casa co seu home, Emerico Weisz, e ten dous fillos. Alí enchóupase da espiritualidade indíxena e volve pintar, esculpir e escribir arreo. Indo de México a Estados Unidos, e de Estados Unidos a México. Ata o de agora.

            Entre medias… Hai un episodio da súa vida do que eu sei ben pouco porque hai ben pouca información, pero que me interesa moitísimo: a súa aprendizaxe cun lama tibetano que lle ensinou diversas técnicas de meditación budista e que a iniciou nos misterios do Libro tibetano dos mortos –algo que tamén se advirte no seu labor, interior e exterior…

            Coincidindo co seu noventa e catro aniversario, a escritora e xornalista Elena Poniatowska (nomeada “galega universal” pola AELG) agasallouna con Leonora, a súa biografía novelada, que a editorial Seix Barral vén de publicar. Secasí, eu recoméndolles a vostedes que acudan mellor ás fontes: ós numerosos catálogos que existen verbo da súa obra e ós seus relatos –publicados en España pola editorial Siruela. E tamén ós ensaios que publicou Lourdes Andrade denantes de morrer atropelada por un coche (Leyendas de la novia del viento e Leonora Carrington: historia en dos tiempos) ou ó libro que lle consagrou Julia Salmerón na “Biblioteca de Mujeres” de Ediciones del Orto.  

            Que Prim (o alcume que tiña a cativa “altiva” na casa) soubo aproveitar estoutra vida súa e convertela nun don pra ela mesma e prós demais salta á vista, nótaselle na cara. Nun documental emitido pola televisión mexicana, a muller-nena-visoira comenta: “Pra coñecérmonos a nós mesmos, cómpre principiar precisamente por aquiles aspectos nosos que rexeitamos. Eu, por exemplo empecei establecendo unha comunicación con esa parte de min que, por dicilo dalgún xeito, podería pintar unha vella encabuxada, estúpida, antipática.” Ou sexa, dialogando coa súa Sombra.

            Aquela nena especial que, de non ter labrado o seu propio destino, tería acabado realmente tola nunha cela de castigo de Sudáfrica, insiste: “Cómpre principiar pescudando qué ou quén está a dicir esas cousas tan tremendas en min. Quén me maltrata así. Quén pode xulgarme dunha maneira tan radical… Porque dentro de nós bule unha chea de personaxes, convive unha infinita zooloxía. E só establecendo unha comunicación sincera e auténtica entre esas partes de nós podemos chegar a aceptarnos tal e como somos. ”   

 Foto: Autorretrato de Leonora Carrington (1938) en St Martin d’Ardèche,
onde viviu con Max Ernst ata que o capturaron os nazis.  O cadro titúlase “Samaín”.        

http://gruposurrealistagalego.blogaliza.org/2011/04/07/aniversario-de-leonora-carrington/

Hototogisu

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Fotografías recreadas, Fotos alleas, Haikus, Poemas propios | Posted on 26-03-2011

Estelas (I)

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Artigos de La Opinión de A Coruña, Estelas, Fotos alleas | Posted on 21-03-2011

 

  • O meu obxectivo coma creador: “Devir un poeta primitivo”. O meu obxectivo coma persoa: “Devir un verdadeiro retraído”, consonte a antiga acepción diste adxectivo: “Dicíase de alguén refuxiado nun lugar sacro”. Isto é: acubillarme na Tripla Xema budista: o Buda, o Dhamma e o Sangha. E na superrealista: Poesía, Amor e Liberdade… reais.
  • Ser, coma aquil “somnámbulo magnético” vinculado ós Rosa Cruces, un “espello infatigable” do noso “axente descoñecido”.
  • René Char: “Eu non confundo aquiles que loitan polo seu pan con aquiles que barrenan co pastel” (ou sexa, “que coidan en cómo sacar tallada do pastel”, brioche, en francés, termo que alude familiarmente tanto á “necidade”, á “estupidez” coma “ó benestar burgués”: avoir de la brioche, te-la “curva da felicidade”, criar bandullo).
  • Capeliñas, capeliñas, capeliñas… Olle onde olle, cheo de mágoa, de vergonza allea, non vexo máis que capeliñas. Capeliñas políticas. Capeliñas sindicais. Capeliñas artísticas. Capeliñas xornalísticas. Capeliñas académicas… Capeliñas por acó e por aló nas que iles/elas enfornan o pastel que logo se reparten e papan. Mamoneo, moito mamoneo.Caciquismo. Amiguismo. Sectarismo. Unha interminable rede social de redes… de corrupción. Pero eu, ai, aburrinas. Aburrín todo iso. Non quero saber máis. Estou cheo de indignación. Farto de ver cómo incluso amigos que eu apreciaba trafican entre iles.
  • Olga Novo: “No templo comérciase co teu amor…”
  • A Poesía vive un dos momentos máis penosos da súa historia, cando os e as poetas de moda saen nas revistas de moda (e algúns, mesmo publicitándoa). Unha época na que a maior arte que existe é, non xa simplemente a moda, senón a arte de estar de moda.
  • Char: “Non se pode coquetear coa Poesía: hai que dar todo por Ela.” Xaora. Coa Poesía NON se xoga, porque: a) Ela salvoulle a vida a moita xente en momentos terribles da súa existencia; b) moita xente se xogou e segue a xogarse a vida por Ela; e c) moita xente perdeu a vida por Ela. Cando menos, tal e como a eu a entendo. (P.S. “E qué é xogar coa poesía, se pode saberse?”, preguntoume unha compañeira. “Xogar ó Monopoly”, retruqueille. “Traizoar a quen se ama.”)
  • Poñéndome ironicamente materialista, ben podo comprender que algunhas estrelas do rock actúen diante dos ditadores e dos mafiosos do mundo por un millón de dólares. (A fin de contas, os presidentes de todas as “democracias” tamén comercian con iles, e logo fan coma as estrelas de rock: xurar que ignoraban con quén era o trato.) O que non me cabe na cabeza é que algúns creadores vendan a súa dignidade por “un acordo entre amigos” de infinita menor cuantía, un posto –coma todos– transitorio de poder ou mesmo por unha boa crítica. Calquera, calquera cousa con tal de tirar proveito.
  • Unha de dúas: quer eu teño vergonza de máis, quer hai xente que non ten ningunha.
  • No mundo da cultura, coma no mundo da política e no mundo en xeral, hai xente que dá a cara e xente que ten moita cara. E o malo é que, de fixermos dúas listas paralelas, os segundos gañarían por goleada.
  • Sobrar, sobran poetas, si. Pois os que non viven nin actúan coma tales non lle fan ben ningún á Poesía.
  • Se, como afirma a Lei do Karma, a Lei da causa e o efecto, unha má motivación non pode xerar unha boa obra, cál debe ser a nosa principal motivación á hora de crear? O diñeiro? A sona? O pracer persoal?
  • O útil non é case que nunca o necesario. O necesario está moi por enriba da súa utilidade. E xa non digamos o vital, todo o natural = relativo á Natureza.
  • Pra sentir esa voz –ou esas voces– coa(s) que desexo escribir, hei deixar de pensar. Ser Cezanne, que comentou: “Cando comezo a pensar, estrago todo.” E Cartier-Bresson, que sempre citaba esa frase ó falar do “instante decisivo”.

          En galego, coidar ten tres significados: matinar/barrenar, maxinar e coidar, stricto sensu. O único realmente necesario pra crear é o terceiro: coidar/fitar o que fas e coidarte/fitarte.

         Sei dalgúns compañeiros que denantes de escribir un poema, un libro pénsano, planifícano, estrutúrano… escarállano. Pois a premeditación é antítese da meditación. Crear é outro xeito de meditar. E meditar non é reflexionar senón xusto o contrario: observar o pensamento sen identificarse con il.

         Se cadra a escrita automática que buscaban os superrealistas sexa iso: fitar o pensamento… as mensaxes que nos envía esa parte interior de nós -o Inconsciente, o Si Mesmo, o Atman…-   e plasmalas tal cal. Se cadra pra sentir esa voz que desexamos transmitir transcendéndonos cómpre… deixar de desexala… cesar de arelar.

  • A linguaxe dos poetas é unha linguaxe inflamante e inflamada. A dos críticos e os catedráticos, unha linguaxe inflada.
  • A literatura é unha maneira de gañarse a vida. A Poesía, o xeito de existir.
  • Daquela… Se é certo que xa non é posible a herba, entre o pavimento e a lama, elixo a lama.

Foto: “Alone”, da Pequena Suricata:

http://www.pequenasuricata.com/

Cuestionario de Manuel Vidal Villaverde: Diario Atlántico de Vigo

Posted by Xoán Abeleira | Posted in Entrevistas, Fotos alleas | Posted on 14-03-2011

 1.-A poesía, en calquera das dimensións coñecidas, é conditio sine qua non e sine die do teu tránsito vital?

Xaora. Non entendo esta vida miña, en particular, nin a Vida, en xeral, sen a Poesía. De feito, para min a Poesía (no só a escrita) é unha vía de coñecemento da Vida, dos distintos estadios do Real. E, no meu caso, a vía complementaria da “vía espiritual”: a meditación.

2.- Hai palabras deshabitadas?

Si, e abandonadas, coma as aldeas. Ende ben, o galego, malia todo, segue a ser unha lingua na que as palabras aínda están conectadas co seu birillo primordial, a súa Raíz Nai. Algo que a min me fascina.

3.- O señor Swan (de Proust) era realmente un snob?

Proust, ai, segue a ser unha desas miles de lecturas que teño pendentes! De tódolos xeitos, prefiro os snobs ós lambecús.

4.- Agora mesmo, Xoán, brevemente, que che suxire o devalo do mar na atardecida?

Que para ter unha boa morte hei levar unha boa vida: devir unha persoa sabia e compasiva.

5.- Despois do libro que recentes publicaches, qué outro fará caltrir as vellas feridas do vivir?

Tardei moitos anos en ser quen de escribir As nosas sombras no Xardín de Serralves. E se finalmente decidín publicalo foi xusto para iso: para sandarme. Como dixo un xamán siberiano: “Cando canto, a miña doenza esvaece.”

Entrevista publicada n’A Revista do Diario Atlántico de Vigo

Fotos da Pequena Suricata, quitadas durante a estrea de Fuso Negro:

 http://www.facebook.com/pequenasuricata

Versión PDF: Entrevista Atlántico